انواع خرده‌فروشی چیست و تاثیر تجارت الکترونیک بر آنها چگونه است؟

نویسنده: محمدرضا دانافرد

زمان مطالعه: 13 دقیقه

در سال‌های اخیر خرده‌فروشی در ایران و جهان تغییرات زیادی را پشت سر گذاشته است. شاید اگر چند سال قبل در مورد امکان توسعه‌ی انواع خرده‌فروشی در آینده سوال می‌شد، احتمالا به یکی از گزینه‌های زیر می‌رسیدیم:

  • فروشگاه‌های تخفیفی
  • هایپرمارکت‌ها
  • فروشگاه‌های تخصصی
  • فروشگاه‌های اینترنتی

اما وجود برخی مشکلات در زمینه‌ی توزیع کالای سنتی موجود در کنار عدم توسعه‌ی خرده فروشی‌های زنجیره‌ایی مدرن در کشورمان، باعث شد که در 5 سال اخیر شاهد رشد فروشگاه‌های تخفیفی و هایپرمارکت‌ها باشیم.

در این میان توسعه فروشگاه‌های آنلاین به دلیل توسعه‌ی بازارهای اینترنتی و شبکه‌های اجتماعی به شیوه‌ای متفاوت اما گسترده‌تری رخ داد.

در این مقاله ابتدا به این موضوع اشاره می‌کنیم که خرده‌فروشی چیست و سپس ضمن مرور انواع خرده‌فروشی، تاثیرات تجارت الکترونیک را در تغییرات این صنعت بررسی می‌کنیم.

خرده‌فروشی چیست؟

خرده‌فروشی دربرگیرنده فعالیت‌هایی است که در راه فروش کالاها و خدمات به مصرف‌کننده نهایی جهت مصرف شخصی، انجام می‌شود. با گذر از تولید انبوه و کاهش شکاف بین تولید و مصرف، قدرت از واحدهای تولیدی به شبکه‌های توزیع، فروشگاه‌ها و خرده‌فروشی‌ها و پس از آن به مصرف‌کنندگان انتقال می‌یابد.

توزیع، یکی از اجزای آمیخته بازاریابی است که در ساده‌ترین حالت وظیفه انتقال محصول از محل تولید به محل خرید مشتری را به عهده دارد. به عبارت دیگر مهم‌ترین وظیفه‌ی مدیریت توزیع این است که کالا را در زمان و مکان مناسب در دسترس مصرف‌کننده نهایی قرار دهد.

به جریان کسب‌و‌کاری که در فاصله‌ی بین تولیدکننده و مصرف‌کننده وجود دارد، کانال توزیع گفته می‌شود. فیلیپ کاتلر در حوزه محصولات مصرفی، کانال‌های توزیع را به ترتیب زیر تقسیم‌بندی کرده است. همانطور که می‌بینید، خرده‌فروشان نزدیک‌ترین ارتباط را با مشتری نهایی یا مصرف‌کننده در کانال توزیع دارند.

خرده‌فروشی چیست

انواع خرده‌فروشی چست؟

خرده‌فروشی انواع مختلفی دارد که شیوه فعالیت هر کدام از آنها متفاوت است. ما در ادامه به مهم‌ترین انواع خرده‌فروشی و کارکرد هر کدام اشاره می‌کنیم.

خواروبارفروشی (Convenience store)

خواروبارفروشی یک مغازه یا فروشگاه کوچک است. مغازه‌‌ها اغلب در کنار جاده‌ها و محله‌‌های شلوغ شهری، ایستگاه راه‌آهن یا جایگاه‌های بنزین قرار دارند تا دسترسی آسان به مشتریان را فراهم کنند.

این واحدها طیف محدودی از محصولات مانند مواد غذایی، محصولات مورد نیاز روزانه FMCG و مواردی از این دست را ارائه می‌دهند. اندازه آنها در مقایسه با سایر خرده‌فروشی‌ها کوچک است.

فروشگاه‌های تخصصی (Specialty Stores)

فروشگاه‌های تخصصی، خرده‌فروشی‌هایی هستند که بر روی یک یا دو دسته‌ی خاص از محصولات تمرکز دارند. آنها به داشتن گروه محصولات محدود معروف هستند. این فروشگاه‌ها در نوع خاصی از کالاها مانند پوشاک مردانه، لباس بچه‌گانه و کالاهای ورزشی، دوربین ، دارو، کتاب و مواردی از این قبیل تخصص دارند.

دپارتمان استورها (Department Stores)

دپارتمان استورها مراکز فروش بزرگی هستند که بازه‌ی گسترده‌ای از کالاهای مختلف مانند لباس، مبلمان، لوازم خانگی، اسباب بازی، لوازم آرایشی، لوازم خانگی، باغبانی، لوازم بهداشتی و وسایل ورزشی را در دسته‌بندی‌ها و دپارتمان‌های مختلف خود زیر یک سقف جای می‌دهند.

هر دپارتمان، مختص نوعی از کالا یا برند خاصی است. هر چند هر بخش به عنوان یک مرکز سود و زیان است؛ اما تمام این دپارتمان‌ها به صورت متمرکز هدایت می‌شوند و تحت یک مدیریت واحد فعالیت می‌کنند.

 سوپرمارکت‌ها

می‌توان گفت سوپرمارکت‌ها، یک خواروبارفروشی مدرن و بزرگ با امکان سلف سرویس هستند که در زمینه‌ی مواد غذایی و برخی از اقلام غیر غذایی تخصص دارند. این فروشگاه‌ها بیشترین تمرکز را روی محصولات تند مصرف یا FMCG دارند.

به چیدمان کالاها در سوپرمارکت‌ها اهمیت زیادی داده می‌شود؛ زیرا محصولات باید به گونه‌ای نمایش داده شوند که مشتر‌ی را جذب و فروش آنها را سریع‌تر کند.

فروشگاه‌های تخفیفی (Discount store)

همانطور که از نام آنها مشخص است، این فروشگاه‌ها تخفیف قابل‌توجهی در فروش محصولات خود ارائه می‌دهند. فروشگاه‌های تخفیفی براساس قیمت پایین، گردش مالی بالا و حجم زیاد با هم رقابت می‌کنند.

راز تخفیف‌ این فروشگاه‌ها در خرید با حجم بالا، اعتباری از تامین‌کنندگان، شبکه کارآمد توزیع، پخش محصولات از محل تامین‌کنندگان تا فروشگاه‌ها و حذف هزینه‌های لوکس در محل فروشگاه است.

لازمه تحقق این استراتژی، تعداد بالا و گستردگی فروشگاه‌ها در سراسر کشور است، اتفاقی که این روزها شاهد وقوع آن هستیم. با توجه به شباهت بازار هدف و گروه محصولات، این فروشگاه‌ها رقیب جدی خواروبارفروشی‌ها و سوپرمارکت‌ها هستند.

هایپرمارکت‌ها

هایپرمارکت‌ها ترکیبی از سوپرمارکت‎‌ها، دپارتمان استورها، فروشگاه‌های ویژه و فروشگاه‌های تخفیفی هستند. اندازه این فروشگاه‌ها بسیار بزرگ است وکامل‌ترین گروه کالایی شامل مواد غذایی، لوازم خانگی سنگین و سبک، لباس، آرایشی و بهداشتی را در تعداد بالا ارائه می‌کنند.

ویژگی ظاهری بارز این خرده‌فروشی‌ها که آنها را از انواع دیگر خرده‌فروشی متمایز می‌کند، پارکینگ بسیار بزرگ برای خودروهای مشتریان و تعداد بالای محل بارگیری و تخیله بار خودرو شرکت‌های پخش و فروشندگان آنهاست. مشهورترین هایپرمارکت‌‌ها متعلق به شرکت‌های کارفور، وال‌مارت، تسکو، کاستکو، سیرز، کروگر است.

فروشگاه کارخانه

فروشگاه کارخانه (Factory outlet)

این فروشگاه‌ها تحت مالکیت تولیدکنندگانی هستند که محصول را مستقیما با قیمت پایین به مشتری می‌فروشند. زیرا هیچ واسطه‌ای در کار نیست. ایجاد این نوع فروشگاه‌ها به دلیل حاشیه سود بالاتر و به ویژه خرید نقد مشتریان، برای تولیدکنندگان جذاب است.

خرده‌فروشی اینترنتی

این نوع خرده‌فروشی، فروش مستقیم به مشتریان از طریق یک وب‌سایت اینترنتی است. وب‌سایت‌های خرید اینترنتی، سفارش‌های مشتریان را مستقیما به درب خانه‌ها یا محل کارشان می‌رسانند. آنها معمولا کالاها را با قیمتی کمتر از خرده‌فروشی‌ها می‌فروشند.

هر چند در ابتدا فروشگاه‌های اینترنتی رقیب سایر خرده‌فروشی‌ها بودند، اما امروزه و به خصوص بعد از همه‌گیری ویروس کرونا، این روش فروش به یک کانال فروش برای اکثر خرده‌فروشی‌های مدرن تبدیل شده است.

تجارت الکترونیک در تغییرات خرده‌فروشی‌ها چه نقشی دارد؟

هر چند خرده‌فروشی از طریق فروشگاه‌های اینترنتی در نگاه اول ساده و آسان به نظر می‌رسد؛ اما با افزایش تعداد و پراکندگی جغرافیایی مشتریان، تعداد و تنوع محصولات، تعداد تامین‌کنندگان و تعداد سفارشات روزانه، کار پیچیده می‌شود.

شاید دلایل اصلی این موضوع، پیچیدگی فرایند Order Fulfillment و  نیز چالش‌های نگهداشت و توسعه سخت‌افزار و نرم‌افزار تجارت الکترونیک است. اما پیشگامان صنعت خرده‌فروشی از جمله آمازون، مسیرهای جدیدی را ایجاد کردند:

  • خدمات انجام سفارش: Order fulfillment
  • دراپ شیپینگ:Drop Shipping
  • بازار اینترنتی: Marketplace

انجام سفارش یا Order Fulfillment چیست؟

“انجام سفارش” فرایند ذخیره‌سازی موجودی، چیدن (picking) و بسته‌بندی (packing) محصولات و تحویل سفارشات آنلاین به مشتریان و خدمات پس از فروش است.

هر چند این فرآیند را می‌توان در محل و توسط خود شرکت خرده‌فروش انجام داد، اما فروشگاه‌های اینترنتی بزرگ و موفق این فرایند را به شرکت‌های Order Fulfillment 3PL برون‌سپاری می‌کنند.

در مدل انجام سفارشات توسط شرکت 3PL ، مشتری می‌تواند سفارش را در فروشگاه اینترنتی خرده‌فروش یا بازار آنلاین (marketplace) ثبت کند. پس از ثبت سفارش و پرداخت مبلغ، سفارش توسط 3PL دریافت شده و فرآیند انجام سفارش به مشتری آغاز می‌شود.

انقلاب آمازون در Order Fulfillment

هنگامی که آمازون در سال 2006 سرویس Fulfillment By Amazon (FBA) خود را راه‌اندازی کرد، این کار یک برنامه نوآورانه بود. اما امروز فروشندگان می‌توانند از شبکه گسترده مراکز Amazon Fulfillment برای انبارش، چیدمان، بسته‌بندی و ارسال سفارشات مشتری خود استفاده کنند. تمام این موارد با پرداخت هزینه قابل پیش‌بینی و ثابت بدون توجه به مقصد، انجام می‌شود.

آمازون در واقع انقلابی در قیمت‌گذاری  3PL سنتی ایجاد کرد تا نرخ ساده‌ای داشته باشد. پیش از این محاسبه هزینه‌های انبارداری، بسته‌بندی و حمل توسط 3PL سنتی بسیار پیچیده و غیر قابل پیش‌بینی بود. بنابراین فروشندگان نمی‌توانستند هزینه‌های ارسال سفارش را برای مشتری خود بدانند.

Drop Shipping

اغلب Order Fulfillment Services با  Drop Shipping  اشتباه گرفته می‌شود یا  آنها را به جای یکدیگر استفاده می‌کنند.  بخش اعظم این سردرگمی به این دلیل است که هر دو این خدمات راهکاری برای برون‌سپاری عملیات انجام سفارش است.

اگر شرکت خرده‌فروشی مالک کالا بوده و نیاز به شرکت سومی است که انبارداری، بسته‌بندی و حمل را برای او انجام دهد، نیاز به خدمات Order Fulfillment است.

حتما بخوانید: پخش مویرگی چیست؟

چنانچه خرده‌فروشی مالکیت کالا را در اختیار ندارد؛ بلکه می‌خواهد محصولات یک تامین‌کننده را بازاریابی و به فروش برساند؛ همچنین خود تامین‌کننده انبارداری ، بسته‌بندی و حمل سفارشات را انجام دهد، در این حالت باید به دنبال یک شرکت Drop Shipping بود.

بازارهای اینترنتی

با توسعه مدل‌های برون‌سپاری فرایند انجام سفارش؛ می‌توان گفت یکی از چالش‌های توسعه خرده‌فروشی اینترنتی که همان پیچیدگی فرایند انجام سفارش بود، رفع شد. همزمان با ظهور بازارهای اینترنتی یا Marketplace ، چالش دوم یعنی نگهداشت و توسعه بستر سخت‌افزاری و نرم‌افزاری تجارت الکترونیک نیز برطرف شد.

با وجود بازارهای اینترنتی، دیگر بخش زیادی از خرده‌فروشان به ویژه خرده‌فروشی‌های کوچک، نیاز به فروشگاه اینترنتی خاص خود ندارند. بلکه با ثبت فروشگاه و محصولات خود در بازارهای اینترنتی؛ می‌توانند ضمن برخورداری از خدمات بازاریابی و ارسال سفارش آنها، محصولات خود را مستقیم بفروشند.

نمونه‌ی مشخص از توسعه Marketplace‌ها در کشورمان، دیجی‌کالا است که طی چند سال اخیر از یک فروشگاه اینترنتی بزرگ به یک بازار اینترنتی تبدیل شده و خرده‌فروشی‌های کوچک می‌توانند در بستر آن محصولات خود را با نام خود و پرداخت کارمزد بفروشند و از خدمات ارسال دیجی‌کالا استفاده کنند.

جمع‌بندی 

تجارت الکترونیک علاوه بر تغییر در ابزار خرید و پرداخت اینترنتی، فرایند ارسال و تحویل سفارشات را متحول کرده است که نتیجه آن بروز Marketplace‌ها و خدمات Order Fulfillment و Drop Shipping است.

به واسطه این تغییرات امروز شاهد آن هستیم که خرده‌فروشی‌های بسیار کوچک که بیش از این تصور می‌شد، تجارت الکترونیک آنها را از بین می‌برد، بازیگر اصلی دنیای جدید خرده‌فروشی شده‌اند.

بنابراین سایر اجزا این اکوسیستم در تلاش هستند تا فاصله آنها را با مشتریان خود کمتر کنند، البته به این شرط که در برابر تغییر مقاومت نکنند و با تکنولوژی روز همراه شوند.

شرکت‌های خرده‌فروشی برای حضور و رقابت در این صنعت به راه‌حل‌های نرم‌افزارای نیاز مبرم پیدا می‌کنند. مجموعه نرم‌افزارهای خرده فروشی همکاران سیستم به کسب‌وکارها این امکان را می‌دهد تا در کنار فروش حضوری، فروش اینترنتی خود را نیز به‌ شکل یکپارچه مدیریت کنند. در این راهکار تلاش شده تا تمامی نیازهای جدید صنعت خرده‌فروشی شناسایی و پاسخ داده شود.