نرم‌افزار به عنوان سرویس (Saas) چیست و چه مزایایی دارد؟

خدمات رایانش ابری روز به روز تاثیر بیشتری بر جنبه‌های مختلف کسب‌وکارها و حتی زندگی شخصی افراد می‌گذارد. مزایا و خدماتی که رایانش ابری برای ما فراهم می‌کند، در سه مدل عرضه می‌شود که یکی از آنها نرم‌افزار به عنوان سرویس یا همان (Software as a Service) است که اصطلاحا به آن Saas نیز می‌گویند.

مزایای Saas به شکلی است که رد پای آن را می‌توان از فعالیت‌های روزمره زندگی تا فعالیت‌های یک کسب‌وکار در مقیاس بزرگ مشاهده کرد. با وجود استفاده روزمره از نمونه‌های Saas در کسب‌وکارهای مختلف، اما هنوز هم بسیاری از صاحبان کسب‌وکار آشنایی چندانی با آن ندارند.

در این مقاله با ما همراه باشید تا به این موضوع بپردازیم که اساسا Saas چیست و چه مزایا و کاربردهایی برای کسب‌وکارها دارد.

کارکرد نرم‌افزار به عنوان خدمت (Saas) چیست؟

رایانش ابری (Cloud Computing) فناوری جدیدی است که براساس آن یک شرکت وظیفه‌ی ارائه خدمات زیرساختی و سخت‌افزاری مانند سرور، میزبانی اطلاعات و داده‌های مربوط به یک محصول نرم‌افزاری را بر عهده دارد.

با این روش شرکتی که قصد استفاده از این خدمات نرم‌افزاری را دارد، می‌تواند از را دور و در بستر وب از آن استفاده کند. برای آشنایی کامل با این مفهوم پیشنهاد می‌کنیم مقاله زیر را حتما مطالعه کنید.

کاربران و شرکت‌ها می‌توانند به سه مدل مختلف خدمات ارائه شده در بستر cloud را دریافت کنند که شامل زیرساخت به عنوان خدمت (Iaas)، پلتفرم به عنوان خدمت (Paas) و در نهایت نرم‌افزار به عنوان خدمت (Saas) است. ما در اینجا به تعریف مدل نرم‌افزار به عنوان خدمت یا همان Saas می‌پردازیم.

معمولا شرکت‌ها، کسب‌وکارها و افراد برای پیش‌برد اهداف خود به نرم‌افزارهای گوناگون در انواع زمینه‌ها نیاز دارند. در گذشته و قبل از ظهور تکنولوژی کلود، باید نسخه فیزیکی نرم‌افزار را خریداری کرده و آن را روی کامپیوتر شخصی خود نصب می‌کردند.

در آن زمان نرم‌افزار به عنوان یک محصول فیزیکی همانند سایر محصولات فیزیکی دیگر در نظر گرفته می‌شد که شرکت خریدار باید خود تمامی خدمات زیرساختی و نگهداری از نرم‌افزار از جمله سرور، مرکز داده، پشتیبان‌گیری، بازیابی اطلاعات و مواردی از این قبیل را بر عهده می‌گرفت.

این کار هزینه‌ی زیادی را به کسب‌وکارها تحمیل می‌کرد و در فضای رقابتی عملا قدرت رقابت را از آن‌ها می‌گرفت. همچنین به تخصص فنی لازم برای مدیریت زیرساخت‌ها هم نیاز بود.

کارکرد نرم‌افزار به عنوان خدمت

اکنون با ظهور تکنولوژی رایانش ابری و براساس مدل نرم‌افزار به عنوان سرویس، تمامی خدمات زیرساختی و نگهداری بر عهده شرکت ارائه‌دهنده است. با این کار، شرکت‌ها می‌توانند ضمن صرفه‌جویی در هزینه‌های خود، بر روی اهداف اصلی‌ کسب‌وکارشان تمرکز کنند.

بر این اساس کسب‌وکارهای مختلف به جای نصب نسخه‌های فیزیکی نرم‌افزار از مجموعه نرم‌افزارهای ابری مالی، حسابداری، انبارداری، فروش، لجستیک و سایر موارد استفاده می‌کنند. در واقع در این مدل، مخاطب همان کاربر نهایی است که به عنوان مصرف‌کننده از نرم‌افزار استفاده می‌کند. اما در مدل‌های Paas و Iaas داستان به شکل دیگری است.

در مدل Paas، پلتفرم به عنوان سرویس ارائه می‌شود و از طریق آن بستری برای فعالیت توسعه‌دهندگان و برنامه‌نویسان فراهم می‌شود که براساس آن تمامی زیرساخت‌ها از طرف شرکت ارائه‌دهنده سرویس تامین می‌شود. اما در مدل Iaas یا همان زیرساخت به عنوان سرویس، شرکت ارائه‌دهنده زیرساخت‌های خود مثل سرور را در اختیار سرویس‌گیرندگان قرار می‌دهد.

در نهایت و در یک تعریف جامع؛ نرم‌افزار به عنوان خدمت را می‌توان به این شکل تعریف کرد:

SaaS روشی برای ارائه نرم‌افزار است که دسترسی به داده‌های نرم‌افزار را از هر دستگاهی با اتصال به اینترنت و مرورگر وب امکان‌پذیر می‌کند. در این مدل مبتنی بر وب، فروشندگان نرم‌افزار از سرورها، پایگاه داده‌ها و کدهایی که یک برنامه را تشکیل می‌دهند؛ میزبانی و نگهداری می‌کنند.

مهم‌ترین تفاوت راهکارهای نرم‌افزار به عنوان سرویس با مدل on premise (غیر ابری)

مدل On Premise یکی از مدل‌های ارائه نرم‌افزار است که در آن سرور و تجهیزات سخت‌افزاری مورد نیاز در محل شرکت مستقر می‌شود و وظیفه نگهداری و پشتیبانی از آن بر عهده خود شرکت است.

در این مدل می‌توان نرم‌افزار را به شیوه‌ی تحت وب یا به همان روش سنتی و فیزیکی استفاده کرد. اما تفاوت این مدل با مدل Saas را می‌توان در دو مورد زیر خلاصه کرد:

1: استقرار Saas برخلاف مدل On Premise به سخت‌افزار گسترده‌ای نیاز ندارد. همین موضوع به خریداران این امکان را می‌دهد که بیشتر وظایف و مسئولیت‌های مربوط به IT که برای عیب‌یابی و نگهداری نرم‌افزار و سخت افزار داخلی مورد نیاز است را برون‌سپاری کنند.

2: هزینه سیستم‌های Saas به شیوه‌ی اشتراکی و بر مبنای تقاضا پرداخت می‌شود. در حالی که نرم‌افزار On Premise دائمی خریداری شده و هزینه آن از قبل پرداخت می‌شود.

نمونه‌های Saas و کاربردهایی که در زندگی روزمره دارند

دامنه کاربرد Saas بسیار بیشتر از حد تصور ما است. به نحوی که نمونه‌هایی از کاربردهای مختلف آن را هر روز در زندگی شخصی خود مشاهده می‌کنیم. پیش‌تر به نمونه‌هایی از نرم‌افزارهای ابری ارائه شده براساس این مدل اشاره کردیم.

اما اکنون به نمونه‌هایی اشاره می‌کنیم که ما هر روزه کاربرد آن را در زندگی شخصی خود مشاهده می‌کنیم:

Google Docs: در گذشته باید نرم‌افزار آفیس را بر روی سیستم شخصی خود نصب می‌کردیم تا از word استفاده کنیم. اما اکنون گوگل نسخه ابری این سرویس را عرضه کرده است.

Google Sheet: به جای نصب برنامه اکسل مایکروسافت؛ می‌توانیم از طریق وب از نسخه ابری آن که توسط گوگل عرضه شده استفاده کنیم.

Dropbox: بدون نصب بر روی سیستم و صرفا با استفاده از اینترنت می‌توان اسناد و فایل‌های خود را از طریق این نرم‌افزار ابری به اشتراک بگذاریم.

Gmail: بدون نیاز به دانلود و نصب نرم‌افزار خاصی می‌توانیم از خدمات ابری گوگل برای ارسال پیام استفاده کنیم.

این موارد تنها برخی از مصادیق و نمونه‌های Saas در زندگی روزمره بود. هم‌اکنون بیشتر نرم‌افزارها و شبکه‌های اجتماعی و پیام‌رسان‌ها از طریق اینترنت و در بستر Cloud در دسترس هستند.

مدل نرم‌افزار به عنوان سرویس(Saas) چه مزایایی برای کسب‌وکارها دارد؟

ارائه نرم‌افزار در بستر رایانش ابری یا کلود مزایای زیادی برای کسب‌وکارها دارد، اما مخاطب اصلی آن بیشتر کسب‌وکارهای کوچک و متوسط هستند که به دنبال راهی برای کاهش هزینه‌های خود هستند. ما در ادامه به مهم‌ترین مزایای Saas برای کسب‌وکارها اشاره می‌کنیم

مقرون به‌صرفه

یکی از مهم‌ترین مزایای Saas این است که هزینه‌های اولیه برای خرید و نصب نرم‌افزار را از بین می‌برد. کسب‌وکارها به اندازه‌ای که به خدمات نرم‌افزار نیاز دارند از آن استفاده می‌کنند که اصطلاحا به آن «پرداخت براساس تقاضا» نیز می‌گویند.

موضوع دوم این است که شرکت گیرنده سرویس در مدت استفاده از نرم‌افزار نیازی به پرداخت هزینه‌های جانبی مانند هزینه‌های نگهداری و بروزرسانی ندارد. بنابراین اکثر هزینه‌های مربوط به خرید سرور، زیرساخت، نگهداری و پشتیبانی حذف شده و کسب‌وکارها می‌توانند از منابع آزاد شده خود در راستای اهداف اصلی سازمان استفاده کنند.

تهیه‌ی نرم‌افزار با هزینه بالا بار مالی زیادی را به کسب‌وکارهای کوچک و متوسط وارد می‌کند که با استفاده از نسخه ابری نرم‌افزار در قالب Saas؛ سنگینی این بار حذف می‌شود. این موضوع، زمینه را برای رشد کسب‌وکارها فراهم می‌کند.

مدیریت زمان

نرم‌افزار Saas برخلاف نرم‌افزارهای سنتی از طریق اینترنت و با وارد کردن رمز و نشانی پسورد در دسترس است. ضمن آنکه تمام فعالیت‌های مربوط به پشتیبانی و نگهداری نرم‌افزار به شرکت ارائه‌دهنده سرویس منتقل می‌شود.

با این اوصاف، زمان خرابی یا ساعت کار اضافی که باید برای بروزرسانی نرم‌افزار صرف شود، حذف می‌شود که این موضوع کمک شایانی به کسب‌وکارها در مدیریت بهتر زمان می‌کند.

مزایای saas

مقیاس‌پذیری و قابلیت دسترسی

یکی دیگر از مزایای Saas انعطاف‌پذیری بالای آن است. از آنجا که این نرم‌افزارها توسط شرکت دیگری میزبانی می‌شوند، بنابراین کسب‌وکارها می‌توانند بدون نگرانی از اعلام قبلی برنامه خود را در استفاده از نرم‌افزار تغییر دهند.

ضمن آنکه با استفاده از بستر وب و در هر نقطه از دنیا می‌توان به نرم‌افزار دسترسی داشت که این موضوع زمینه را برای دورکاری کارمندان به ویژه در دوران همه‌گیری کرونا فراهم کرد.

سازگاری بالا

معمولا بروزرسانی‌ نرم‌افزار با روش‌های سنتی وقت‌گیر و پرهزینه است. ضمن آنکه در بسیاری اوقات نسخه‌های متعدد در اختیار کارمندان قرار دارد که باعث ایجاد چالش‌هایی می‌شود.

برای نمونه ممکن است یکی از کارمندان نسخه آپدیت شده را داشته باشد، اما دیگری همچنان از نسخه قدیمی نرم‌افزار استفاده کند که همین مسئله باعث بروز مشکلاتی می‌شود.

این در حالی است که براساس راه‌حل نرم‌افزار به عنوان سرویس، کاربران به آخرین نسخه بروزرسانی شده دسترسی دارند که باعث حذف چالش‌های مربوط به سازگاری می‌شود.

پشتیبان‌گیری و بازیابی اطلاعات

در نرم‌افزارهای سنتی باید هر چند وقت یکبار عملیات پشتیبان‌گیری از داده‌ها انجام شود که کاری زمان‌بر و پرهزینه است. ضمن آنکه در برخی اوقات بنا به دلایل متعدد این کار انجام نمی‌شود که باعث از بین رفتن اطلاعات و داده‌ها می‌شود.

در راه‌حل Saas عملیات پشتیبان‌گیری و بازیابی داده‌ها به شکل خودکار توسط شرکت ارائه‌دهنده و بدون دخالت کاربر انجام می‌شود. بنابراین می‌توان از حفظ و یکپارچگی اطلاعات اطمینان حاصل کرد.

امنیت

در بسیاری اوقات راه‌حل‌های مبتنی بر Saas نسبت به نرم‌افزارهای قدیمی داده‌ها را به روش امن‌تری نگهداری می‌کنند این کار اساسا بر عهده شرکت فروشنده نرم‌افزار است.

برای نمونه معمولا شرکت‌های ارائه‌دهنده‌ی نرم‌افزار در چندین نقطه جغرافیایی اقدام به ایجاد مرکز داده‌ می‌کنند که در صورت یک رویداد ناخوشایند و از بین رفتن اطلاعات در یک مرکز، همچنان اطلاعات سایر مراکز در دسترس باشد.

پرسش‌هایی که از ارائه‌دهنده سرویس نرم افزار به عنوان سرویس (Saas) باید پرسید

اگر قصد دارید از خدمات نرم‌افزار به عنوان سرویس استفاده کنید، اولین گام این است که به‌شکل دقیق ارائه‌دهنده نرم‌افزار را ارزیابی کنید. در ادامه مهم‌‌‌‌‌‌ترین پرسش‌هایی که هر مشتری قبل از خرید یک نرم‌افزار بر بستر ابر باید بپرسد را مرور می‌کنیم.

آیا سبد محصول کاملی را عرضه می‌کند؟

هیچ سازمانی نمی‌‌‌‌‌‌خواهد برای قسمت‌‌‌‌‌‌های مختلف سازمان، نرم‌افزارهای متفاوتی داشته باشد، چون در این صورت کاربران باید نرم‌‌‌‌‌‌افزار‌‌‌‌‌‌های متفاوت را آموزش ببینند در حالی‌که وجود یک نرم‌‌‌‌‌‌افزار یکپارچه برای واحد‌‌‌‌‌‌های مختلف سازمان، هم نیاز‌‌‌‌‌‌های آموزشی را کاهش می‌‌‌‌‌‌دهد هم به ایجاد یکپارچگی بین بخش‌‌‌‌‌‌های مختلف سازمان کمک می‌‌‌‌‌‌کند.

اما این موضوع به این معنی نیست که به همه‌‌‌‌‌‌ ماژول‌‌‌‌‌‌ها نیاز دارید. شما این امکان را دارید که به تناسب تغییرات و رشد کسب‌و‌کارتان، ماژول‌‌‌‌‌‌های جدید را اضافه کنید یا ماژول‌‌‌‌‌‌های خریداری شده را حذف کنید. برای رسیدن به یک راهکار جامع نرم‌‌‌‌‌‌افزاری، همه نرم‌‌‌‌‌‌افزار‌‌‌‌‌‌ها باید بتوانند از طریق به اشتراک‌گذاری اطلاعات با یکدیگر در ارتباط باشند.

آیا می‌‌‌‌‌‌تواند به ‌شکل مداوم فعالیت‌‌‌‌‌‌های کسب و کار شما را به‌روز رسانی ‌‌‌‌‌‌کند؟

استفاده از نرم‌افزارها بر بستر ابر به کاهش هزینه‌‌‌‌‌‌ها در کسب‌و‌کار شما کمک می‌‌‌‌‌‌کند. اما توجه داشته باشید که ارائه‌‌‌‌‌‌دهنده سرویس با وجود کاهش هزینه باید بتواند با به‌روزرسانی مداوم، فعالیت‌‌‌‌‌‌های کسب و کار شما را بهبود دهد. برای پیاده‌‌‌‌‌‌سازی موفق سیستم‌‌‌‌‌‌های ابری، شما به ارائه‌‌‌‌‌‌دهنده‌‌‌‌‌‌ای احتیاج دارید که تجربه موفقی در این زمینه داشته باشد. همچنین بتواند به ‌شکل فعالانه خدماتی را ارائه کند که به نیاز‌‌‌‌‌‌های کسب‌و‌کار شما پاسخ دهد.

آیا قابل اعتماد است؟

اعتماد در انتخاب ارائه‌‌‌‌‌‌دهنده سرویس نقش مهمی دارد. براساس گزارشی که Economist Intelligence unit، منتشر کرده 92% از مدیران معتقدند که مشتریان تمایل دارند اطلاعات شخصی شامل نام، اطلاعات تماس و جزییات دیگر را با فروشندگان قابل اعتماد به اشتراک بگذارند. نگهداری داده‌‌‌‌‌‌های مشتری مسئولیت سنگینی است به‌‌‌‌‌‌ویژه وقتی که مسئولیت پیامد‌‌‌‌‌‌های امنیتی نگهداری داده‌ه‌های مشتری را پذیرفته می‌شود. اعتبار و سابقه ارائه‌دهنده‌ی سرویس عامل مهمی در انتخاب است.

میزان امنیت داده‌‌‌‌‌‌ها چقدر است؟

قبل از اینکه تصمیم به استفاده از یک خدمات نرم‌افزار به عنوان سرویس (Saas) بگیرید باید از لایه‌‌‌‌‌‌های متعدد امنیتی شرکت ارائه‌دهنده سرویس اطمینان داشته باشید. این لایه‌‌‌‌‌‌ها شامل امنیت داده‌‌‌‌‌‌ها در مقابل ویروس، باج‌افزار و هر نوع خرابی و امنیت دسترسی و امنیت نرم‌‌‌‌‌‌افزار است. به این منظور، گواهینامه‌‌‌‌‌‌های امنیتی شرکت ارائه‌‌‌‌‌‌دهنده سرویس را بررسی کنید.

آیا با وجود شعب مختلف و پراکندگی جغرافیایی می‌توان از یک نرم‌افزار بر بستر ابر استفاده کرد؟

یک سیستم ERP ابری می‌تواند عملیات کسب‌وکار را در هر نقطه‌ای از دنیا بدون مشکل پوشش دهد. شما و کارکنان‌تان باید بتوانید با استفاده از کامپیوتر، تلفن همراه یا تبلت، به برنامه و اطلاعات خود از هر مکان دسترسی داشته باشید.

اگر بخواهیم از ERP مبتنی بر ابر به ERP on premise برویم شرایط چگونه خواهد بود؟

تمام راهکار‌‌‌‌‌‌های ERP با سیستم‌های مبتنی بر ابر و on premise یکپارچگی دارند. تعدادی از فروشندگان تنها از سیستم‌‌‌‌‌‌های ابری پشتیبانی می‌‌‌‌‌‌کنند در حالی‌که برخی دیگر به سازمان‌ها این امکان را می‌‌‌‌‌‌دهند که بستر پیاده‌سازی خود را تغییر دهند. اگر کسب‌وکار شما احتمالا در آینده تغییر می‌کند داشتن این گزینه امر مهمی است.

در چه بازه‌‌‌‌‌‌های زمانی پشتیبان‌‌‌‌‌‌گیری انجام خواهد شد؟

یکی از دلایلی که سازمان‌‌‌‌‌‌ها به استفاده از سیستم‌‌‌‌‌‌های مبتنی بر ابر روی می‌‌‌‌‌‌آورند پشتیبان‌‌‌‌‌‌گیری منظم و اطمینان از امنیت و نگهداشت داده‌‌‌‌‌‌هاست. شرکت ارائه‌‌‌‌‌‌دهنده خدمات نرم افزار به عنوان سرویس (Saas) بتواند از طریق نگهداری سرور و پشتیبان‌‌‌‌‌‌گیری منظم، امنیت داده‌‌‌‌‌‌های مشتری را به‌شکل کامل تضمین ‌‌‌‌‌‌کند.

بنابراین با توجه به اهمیت این موضوع، قبل از خرید سیستم از بازه‌‌‌‌‌‌های زمانی گرفتن نسخه back up گیری، ریسک از دست رفتن داده‌‌‌‌‌‌ها را کنترل کنید.

آیا می‌‌‌‌‌‌توانیم گزارش‌‌‌‌‌‌هایی که نیاز داریم را از ERP بر بستر ابر بگیریم؟

امکان دریافت گزارش‌های منعطف برای سازمان اهمیت زیادی دارد، مطمئن شوید که سیستم ERP که انتخاب کرده‌‌‌‌‌‌اید، دید درستی در مورد داده‌‌‌‌‌‌هایی که نیاز دارید را در اختیار شما می‌گذارد. برخی از ارائه‌‌‌‌‌‌دهندگان سیستم‌‌‌‌‌‌های ابری تعداد گزارش‌‌‌‌‌‌هایی که می‌توانید دسترسی داشته باشید را محدود می‌‌‌‌‌‌کنند. بنابراین قبل از خرید سیستم در مورد تمام گزارش‌های مورد نیازتان تحقیق کنید.

شرکت‌های مطرح ارائه‌دهنده‌ی نرم‌افزارهای Saas در جهان

در جهان شرکت‌های مطرحی هستند که خدمات رایانش ابری را حداقل در یکی از سه مدل Saas، Paas، Iaas ارائه می‌کنند. در ادامه به مهم‌ترین آن‌ها اشاره می‌کنیم.

مایکروسافت: شرکت مایکروسافت از گذشته تاکنون یکی از سردمداران ارائه نرم‌افزارهای ابری بوده که در هر سه مدل فوق، سرویس‌هایش را ارائه می‌کند..

اوراکل: این شرکت آمریکایی نیز یکی از شرکت‌های مطرح در بحث رایانش ابری و ارائه خدمات ابری در قالب نرم‌افزار به عنوان سرویس است.

SAP: این شرکت یکی از سه شرکت‌ مطرح دنیا در زمینه‌ی نرم‌افزارهای سازمانی ابری و غیرابری است که راه‌حل‌های Saas نیز یکی از خدمات آن به شمار می‌رود.

گوگل: گوگل را نیز می‌توان به عنوان یکی از شرکت‌های سرآمد در زمینه خدمات ابری و نرم‌افزار به عنوان سرویس دانست. بسیاری از راه‌حل‌های Saas این شرکت از قبیل Google Sheet یا Google Doc برای عموم کاربران‌ شناخته شده است.

آمازون: این شرکت را می‌توان جزو اولین شرکت‌های پیشگام در زمینه‌ی ارائه خدمات بر بستر کلود دانست که نرم‌افزار به عنوان خدمت بخشی از خدمات آن است.

در ایران نیز شرکت همکاران سیستم با دهه‌ها تجربه در زمینه‌ی ارائه نرم‌افزارهای سازمانی، هم‌اکنون به عنوان یکی از پیشگامان عرضه‌ی خدمات ابری در قالب Saas شناخته می‌شود. راهکاران ابری این شرکت به عنوان راه‌حلی جامع با ارائه‌ی مجموعه نرم‌افزارهای ابری به کاهش هزینه و چابکی کسب‌وکارها کمک شایانی می‌کند.