رایانش ابری (Cloud Computing) چیست و چه مزایایی دارد؟

امروزه تقریبا کمتر فرد یا سازمانی پیدا می‌شود که از فناوری رایانش ابری (Cloud Computing) استفاده نکند. هر چند بسیاری از آنها ممکن است متوجه نباشند که از آن استفاده می‌کنند. رایانش ابری با نام‌های دیگری مانند «پردازش ابری» یا «محاسبات ابری» نیز در ایران شناخته می‌شود.

مثال‌های مختلفی برای استفاده از رایانش ابری وجود دارد. از جمله استفاده از خدمات شبکه‌های اجتماعی، ایمیل یا فضای به اشتراک‌گذاری داده‌ها مانند Dropbox که همگی نمونه‌هایی از کاربرد پردازش ابری در زندگی روزمره ما هستند. اما در سال‌های  اخیر این فناوری علاوه بر افراد، بسیاری از سازمان‌های کوچک و بزرگ را نیز تحت تاثیر خود قرار داده است.

عامل تاثیرگذارتر در استفاده از (Cloud Computing) را می‌توان به همه‌گیری ویروس کرونا نسبت داد. الزام دورکاری کارکنان، شرکت‌های بزرگ را ناگزیر کرده که از تکنولوژی‌های جدید برای مدیریت بهتر این دوران استفاده کنند.

به طوری که تنها در سال اول همه‌گیری کرونا (2020)، میزان به کارگیری خدمات اشتراک ابری مایکروسافت توسط شرکت‌ها، رشد 60 درصدی را تجربه کرده است.

همه‌ی این نشانه‌ها به ما می‌گویند که نقش استفاده از پردازش ابری در موفقیت شرکت‌ها در سال‌های آینده را نمی‌توان نادیده گرفت. در این مقاله با ما همراه باشید تا ضمن تعریف رایانش ابری به زبان ساده، به مزایای رایانش ابری، امنیت، انواع سرویس‌های آن و سایر نکات مرتبط اشاره کنیم.

رایانش ابری چیست و چه کاربردی دارد؟

در پردازش ابری یک ارائه‌دهنده اصلی وجود دارد که زیرساخت‌ها و تجهیزات سخت‌افزاری و نرم‌افزاری یک محصول را آماده می‌کند. افراد یا شرکت‌های متقاضی این محصول به جای ایجاد یا خرید و نصب آن به شکل فیزیکی، با استفاده از اینترنت امکان استفاده از آن را به شکل اشتراکی پیدا می‌کنند.

در واقع یک شرکت ارائه‌دهنده سرویس؛ وظیفه میزبانی منابع، اطلاعات، داده‌ها و زیرساخت ایجاد شده برای یک نرم‌افزار به همراه پردازش‌هایی که بر روی آن انجام می‌شود را بر عهده دارد.

افراد و شرکت‌های دیگر براساس میزان نیاز خود و از راه دور از خدمات آن نرم‌افزار استفاده می‌کنند. در این مدل شرکت‌ها دیگر نیازی به سرور یا هارد دیسک فیزیکی و ایجاد زیرساخت ندارند.

کاربرد رایانش ابری

با یک مثال ساده سعی می‌کنیم مفهوم محاسبات ابری را ساده‌تر توضیح دهیم. این سرویس را می‌توان به شبکه برق‌رسانی تشبیه کرد که مشترک بدون نیاز به تجهیز نیروگاه، یا تخصص کافی شیوه‌ی تولید برق و مکان دقیق تولید آن، تنها با اتصال از طریق یک درگاه، انرژی لازم برای استفاده از وسایل الکتریکی خود را تامین می‌کند.

پس تکنولوژی محاسبات ابری بر چند اصل مهم استوار است:

  • ابتدا آنکه استفاده از خدمات ارائه‌دهنده سرویس؛ صرفا از راه دور بوده و بر بستر وب انجام می‌شود.
  • دوم؛ میزان استفاده از خدمات، بر مبنای تقاضا سرویس‌گیرنده و به میزان مصرف است.
  • سوم؛ سرویس‌گیرندگان نیازی به داشتن زیرساخت‌های فیزیکی مانند سرور، مرکز میزبانی داده‌ها و پشتیبان‌گیری ندارند.

تاریخچه رایانش ابری؛ محاسبات ابری از کجا آمد و چه آینده‌ای در انتظار آن است؟

تاریخچه (Cloud Computing) را می‌توان به چندین بخش تقسیم کرد که با توجه به مزایای رایانش ابری به مرور زمان کمیل‌تر شده است.

دهه 50 تا 70 میلادی؛ به اشتراک‌گذاری کامپیوترها

این مفهوم حدود 20 سال قبل بر سر زبان‌ها افتاد. این در حالی است که پیش‌تر و در سال 1950 میلادی این فناوری به شکلی ابتدایی‌تر  استفاده می‌شد.

در آن زمان رایانه‌های مرکزی تازه ایجاد شده بودند و به علت قیمت بالا و همچنین اندازه‌های بسیار بزرگ، دسترسی به آنها برای افراد و شرکت‌ها بسیار سخت بود. بنابراین  متخصصان به این فکر افتادند که امکان‌ اشتراک‌گذاری کامپیوترها بین افراد را به شکل حضوری فراهم کنند.

در ادامه و در دهه 60 میلادی این ایده تکامل یافت. به شکلی که کاربران می‌توانستند در صورت نیاز از راه دور درخواست دهند و به کامپیوتر دسترسی داشته باشند.

در اینجا منطق اشتراک زمانی (Time Sharing) که رایانش ابری بر پایه آن استوار است، بیشتر مورد توجه قرار گرفت. براساس این منطق، داده‌ها و منابعی که در یک کامیپوتر وجود دارد به روش‌های مختلفی بین کاربران به اشتراک گذاشته می‌شد.

دهه 70 و 90 میلادی؛ شکل‌گیری ماشین‌های مجازی

بخش دوم تاریخچه محاسبات ابری را می‌توان دهه 70 تا تا اواسط سال 2000 میلادی دانست. یعنی زمانی که مفهومی به نام ماشین مجازی در دنیا شکل گرفت. با استفاده از این فناوری زیرساخت‌های به وجود آمده برای کاربران مختلف به اشتراک گذاشته می‌شد که در نوع خود بی‌نظیر بود.

در دهه 90 میلادی اولین نرم‌افزار CRM ابری توسط Salesforce به بازار عرضه شد که در نوع خود انقلابی در حوزه ارتباط با مشتریان بود. چرا که برای استفاده از این راه‌حل ارزان‌قیمت، نیازی به نصب فیزیکی بر روی سیستم‌ها نبود و از راه دور امکان دسترسی به آن وجود داشت.

سال 2000 به بعد؛ اوج‌گیری رایانش ابری

سرانجام سال‌های ابتدایی قرن جدید میلادی، شرکت‌ آمازون و در ادامه گوگل از نرم‌افزارهای ابری خود به شکل امروزی آن رونمایی کردند. آمازون ابتدا یک نرم‌‌افزار ابری برای مدیریت فرایندهای داخلی خود ارائه کرد و بعد از آن در سال 2006 موفق به عرضه خدمات گسترده ابری شد.

این کار آمازون ادامه داشت و با ارائه Google Sheets، Google Docs و Google Forms توسط گوگل بسیار کامل‌تر شد تا امروز هم‌زمان با همه‌گیری کرونا شاهد همه‌گیری انواع نرم‌افزارهای مبتنی بر فضای ابری باشیم.

مزایای رایانش ابری (Cloud Computing) چیست؟

بدون شک هر تکنولوژی و فناوری جدید مزایا و معایب خاص خود را دارد. اما تجربه ثابت کرده که مزایای رایانش ابری بسیار بیشتر از چالش‌ها یا احیانا معایب اندک آن است.

البته نقش شرکت‌های سرویس‌گیرنده هم در تعیین این مزایامی‌تواند تاثیرگذار باشد. در ادامه مهم‌ترین مزایای پردازش ابری را به زبان ساده بیان می‌کنیم.

صرفه‌جویی در هزینه‌ها

برای شرکت‌ها و خصوصا کسب‌وکارهای نوپا؛ کنترل هزینه برای ادامه حیات سازمان بسیار کلیدی است. در گذشته این شرکت‌های بزرگ بودند که با هزینه بسیار بالا توان ایجاد، ساخت و نصب یک نرم‌افزار به شکل فیزیکی را داشتند.

بنابراین شرکت‌های کوچک و متوسط که این امکان را نداشتند، خود به خود از میدان رقابت خارج می‌شدند.

اما مزایای رایانش ابری باعث شده تا این شرکت‌ها به راحتی و از راه دور و به میزان نیاز و تقاضای خود به نرم‌افزار مورد نیازشان به شکل اشتراکی دسترسی داشته باشند. بنابراین هم به میزان مصرف خود پول پرداخت می‌کنند و هم نیازی به صرف هزینه برای ایجاد زیرساخت ندارند.

تسهیل در دسترسی

فناوری ابری دسترسی‌ها را بسیار آسان کرده و محدودیت‌های مکانی و زمانی را کاملا از بین برده است. کاربران برای استفاده از هر نقطه دنیا، تنها به پهنای باند اینترنت خوب نیاز دارند. این مزیت می‌تواند یک فرصت فوق‌العاده برای دورکاری و مدیریت از راه دور فعالیت‌ها باشد.

کاهش نیاز به نیروی انسانی

در سیستم‌های سنتی نیاز به نیروی انسانی متخصص و ماهر برای ایجاد و آماده‌سازی زیرساخت نرم‌افزار وجود داشت. اما یکی از مهم‌ترین مزایای رایانش ابری این است که این اقدامات توسط شرکت سرویس‌دهنده انجام می‌شود. بنابراین شرکت‌های سرویس‌گیرنده می‌توانند نیروی خود را در فعالیت‌های مهم‌تر به کار گیرند.

به‌روزرسانی خودکار

در روش‌های سنتی باید همواره هزینه‌ای صرف بروزرسانی نرم‌افزار می‌شد. اما نرم‌افزارهای ابری به شکل خودکار و بدون هزینه به‌روزرسانی می‌شوند. برای نمونه، آپدیت و به‌روزرسانی نرم‌افزار حسابداری ابری راهکاران ابری به شکل خودکار انجام می‌شود.

امنیت بالا

زیرساخت‌های ایجاد شده توسط شرکت‌های بزرگ بسیار قابل اطمینان‌تر از زیرساخت‌ سایر شرکت‌هایی است که تخصص اصلی آنها در این زمینه نیست.

ضمن آنکه عمل پشتیبان‌گیری ابری و تهیه نسخه پشتیبان از داد‌ه‌ها و اطلاعات توسط آن‍ها انجام می‌شود تا در صورت از بین رفتن اطلاعات در یک نقطه، اتفاق خاصی رخ ندهد. بنابراین امنیت رایانش ابری معمولا بیشتر از شیوه‌های سنتی است.

مزایای رایانش ابری

به اشتراک‌گذاری داده‌ها

کارکنان می‌توانند از نقاط جغرافیایی مختلف و از راه دور به شکل Real time با هم همکاری کنند، داده‌های متفاوت را به اشتراک  بگذارند و به شکل همزمان به یک برنامه دسترسی یکسان داشته باشند.

مدل‌های به کارگیری رایانش ابری چگونه است؟

سه مدل مختلف برای به کارگیری فناوری (Cloud Computing) وجود دارد. فارغ از آنکه شیوه‌ی ارائه آنها (Paas، Iaas، Saas) به چه شکل باشد.

ابرهای عمومی (Public Cloud)

شیوه‌ی دسترسی در این مدل به شکل عمومی است و افراد و شرکت‌های مختلف می‌توانند به آن دسترسی داشته باشند. در ابر عمومی زیرساخت و منابع محاسباتی در اختیار یک شرکت است و برنامه‌های مشتریان مختلف در سرورها و سیستم‌های ذخیره‌ساز و شبکه ابری باهم قرار دارند.

ابرهای خصوصی (Private Cloud)

ابرهای خصوصی بیشتر برای شرکت‌های بزرگ کاربرد دارد که تمایل به ایجاد زیرساخت جداگانه دارند. این زیرساخت در داخل سازمان ایجاد خواهد شد و دیگر به‌شکل عمومی نیست.

البته ممکن است این فضا در مرکز داده شرکت دیگری باشد که به آن ابرخصوصی برون سازمانی می‌گویند. در این حالت همچنان مزایای ابر عمومی نیز وجود دارد.

به بیان دیگر، ابر خصوصی به معنی طراحی یک زیرساخت محاسباتی با اضافه کردن مجازی‌سازی و واسط‌های مشابه ابر است. این ساختار به کاربران اجازه می‌دهد تا با دیتاسنتر‌های محلی خود تعامل داشته باشند.

در واقع ابر خصوصی، مراکز داده مجازی شده داخل FireWall شرکت هستند. در این مدل اغلب مصرف‌کننده و فراهم‌کننده ابر یکی هستند.

ابرهای ترکیبی

به روشی که در آن چند ابر ارتباط دارند ( خصوصی یا عمومی) ابر ترکیبی گفته می‌شود. به عنوان مثال ممکن است سازمانی برای نیازهای اصلی خود مانند سرور اصلی وب‌سایت از ابر خصوصی استفاده کند ولی برای برخی کاربردها مانند کار با فایل‌های چندرسانه‌ای با ترافیک بالا از ابر عمومی استفاده کند.

مدل‌های ارائه خدمات در پردازش ابری به چه شکل است؟

گفتیم  که سه مدل برای ارائه خدمات رایانش ابری وجود دارد. هر کدام از این مدل‌ها تفاوت‌ها و شباهت‌هایی با یکدیگر دارند که در ادامه به آنها اشاره می‌کنیم:

مدل زیرساخت به عنوان خدمت؛ Infrastructure as a service (Iaas)

پایه‌ای‌ترین خدمات زیرساخت مانند تهیه‌ی سرور، پردازنده، فضای ذخیره‌سازی و دیگر منابع بر حسب نیاز در این مدل ارائه می‌شود. در حال حاضر غالب خدماتی که با عنوان فناوری رایانش ابری در داخل کشور ارائه می‌شود از این نوع است.

مدل بستر به عنوان زیرساخت؛ Platform as a service (Paas)

این خدمات شامل سرویس‌هایی است که به کاربران اجازه می‌دهد با استفاده از ابزارهای عرضه شده توسط ارائه‌دهنده، برنامه‌های کاربردی و نرم‌افزار ایجاد کنند. این خدمات می‌تواند شامل ویژگی‌های از پیش پیکربندی شده‌ای باشد که مشترکین می‌توانند به عضویت آن در بیایند و از آن‌ها استفاده کنند.

مدل نرم‌افزار به عنوان خدمت؛ Software as a Service (Saas)

خدمات این گروه تنوع زیادی دارند؛ چرا که بیشتر خدمات ارائه شده از یک برنامه کاربردی می‌تواند تحت عنوان خدمات نرم‌افزاری در اختیار کاربر قرار گیرد.

در این روش کاربر با یک حساب کاربری و بر بستر اینترنت می‌تواند از نرم‌افزار استفاده کند. همچنین به‌روزرسانی و نگهداری این نرم‌افزارها به عهده ارائه دهنده خدمت است.

پیش‌نیازهای استفاده از فناوری رایانش ابری برای شرکت‌ها چیست؟

شرکت‌هایی که قصد استفاده از یک برنامه مبتنی بر کلود را دارند، باید برخی الزامات و فاکتورها را قبل از پیاده‌سازی سیستم در نظر بگیرند از جمله:

  • بهبود فرایندهای سازمانی: محاسبات ابری بیشتر از هر چیزی با فرایندها سروکار دارند. بنابراین قبل از اجرا باید به کمک متخصصان، فرایندهای سازمانی را بهبود داد.
  • کمک از مشاوران: مشاوران و افراد خبره در زمینه ابری می‌توانند شرکت‌ها را بیشتر آماده پذیرش تغییرات کنند.
  • همراهی منابع انسانی: شاید یکی از مهم‌ترین الزامات موفقیت سیستم‌های ابری؛ همراهی کارکنان و مدیران با اجرای آن باشد.
  • اندازه و سطح سازمان: هر سازمانی باید میزان مصرف و نیاز خود را به برنامه مشخص کرده و براساس آن اقدام به خرید کند.

جمع‌بندی

راهکاران ابری، مجموعه نرم‌افزارهای ERP بر بستر رایانش ابری است. این سیستم ‌روی سرورهای شرکت همکاران سیستم نصب می‌شود و به شرکت‌ها این فرصت را می‌دهد که بدون نیاز به خرید سرور و سخت افزار، کاربران از طریق اینترنت و در بستری امن به سیستم و اطلاعات سازمان دسترسی داشته باشد.

راهکاران ابری شامل سبد جامعی از محصولات حسابداری ابری، تدارکات و لجستیک، فروش، پخش، خرده‌فروشی، مدیریت منابع انسانی، هوش تجاری و بهای تمام شده ابری است.