ارائه‌دهنده‌ی راهکارهای نرم‌ افزارهای سازمانی
ارائه‌دهنده‌ی راهکارهای نرم‌ افزارهای سازمانی

نشست اتاق بازرگانی ایران با حضور هیئت نمایندگی کره‌‌ جنوبی و فعالان کسب و کار ایران

گزارشی از نشست اتاق بازرگانی ایران با حضور هیئت نمایندگی کره‌‌ جنوبی و فعالان کسب و کار ایران

روز چهارشنبه ۱۰ بهمن ۱۳۹۷ جلسه‌‌ای به همّت کمیسیون حمایت قضائی و مالکیت فکری اتاق بازرگانی ایران با عنوان “بررسی نقش مالکیت فکری در توسعه و ثبات کسب‌وکارها در ایران” بین هیئت نمایندگی کشور کره جنوبی و فعالان اقتصادی و صاحبان کسب و کار ایران برگزار شد.

موضوع این نشست آشنایی با مسائل مربوط به مالکیت فکری در ایران و استفاده‌‌ی فعالان اقتصادی ایران از تجربیات کشور کره در مسائلی از قبیل مدیریت مالکیت فکری، تجاری‌‌سازی و ارزش‌‌گذاری دارایی‌‌های فکری بود.
در پی تفاهم‌‌نامه‌‌ای که بین کشور کره و “مرکز ملّی آموزش مالکیت فکری وزارت دادگستری” منعقد شده است، پروژه‌‌ی KSP (Knowledge Sharing Program) یا “برنامه‌‌ی تبادل دانش” در ایران آغاز به کار کرده و جلسه‌‌ی مذکور نیز به منظور آشناسازی هیئت کره‌‌ای با ظرفیتهای ایران در حوزه‌‌ی مالکیت فکری تشکیل شده است.

در ابتدا واک چونگ موک، مسئول اجرای پروژه KSP در ایران، توضیحاتی درباره‌‌ی این پروژه ارائه داد:
KSPیا “برنامه‌‌ی تبادل دانش” از سال ۲۰۰۴ توسط دولت کره آغاز گردید. اساس این پروژه بر ارتقای همکاری‌‌های مشترک برای نیل به آینده‌‌ای بهتر است. میتوان پروژه‌‌ی تبادل دانش را حاصل برخی تحولات تاریخی کشور کره دانست. در دهه‌‌ی ۱۹۵۰ جنگ داخلی دو کره آغاز شد که ویرانی زیربنای صنعتی کشور را در پی داشت. بنابراین مردم کره برای پیشرفت صنایع خود تلاش بسیار کرده و کشورهای متعددی نیز برای بازسازی صنعت این کشور گام برداشتند. به دلیل کمک بسیاری از کشورها به احیاء صنایع کره، به تدریج کشور کره درصدد جبران این کمکها برآمد و تبادل تجربیات اقتصادی با کشورهای حامی خود را در دستور کار قرار داد. این بدان معناست که کره قصد داشت از دانش کشورهای دوست خود نیز استفاده کند. و برنامه‌‌ی تبادل دانش (KSP) از اینجا شروع شد. از سال ۲۰۰۴ تاکنون کشور کره با ۶۰ کشور همکاری داشته و پروژه‌‌های مشترکی را به پیش برده است.

شایان ذکر است که در حال حاضر کره‌‌ جنوبی عضو سازمان همکاری و توسعه‌‌ی اقتصادی (Organization for Economic Co-operation and Development) OECDاست و یکی از قدرتمندترین کشورهای در عرصه‌‌ی صنعت محسوب میشود.

دو بخش در پروژه‌‌ی KSP دخیل هستند: بخش دولتی و بخش خصوصی. بخش دولتی تدوین سیاستهای استراتژیک اقتصادی را بر عهده دارد و بخش خصوصی نیز به اجرای این سیاستها میپردازد. هدف پروژه‌‌ی KSP ایران و کره نیز تدوین سیاستهای استراتژیک در زمینه‌‌ی اقتصاد، تجارت و سرمایه‌‌گذاری از جمله توسعه‌‌ی زیرساختهای مالکیت فکری است.

کارشناس KSP ایران و کره در ادامه اظهار داشت که این دومین پروژه‌‌ی مشترکی است که در راستای اجرای KSP بین ایران و کره شکل گرفته است. هدف اولین پروژه، تقویت سیستم مرکز آموزش مالکیت فکری ایران بود.
موضوع پروژه‌‌ی دوم، تألیف کتاب و منابع آموزشی برای آموزش کارکنان دولت ایران است. به عبارت دیگر هدف از پروژه‌‌ی دوم، توسعه‌‌ی آموزش برای مرکز آموزش مالکیت فکری و تهیه‌‌ی منابع برای کارکنان دستگاه‌‌های دولتی و تدارک آموزشهای بخصوصی برای ایران است.
در ادامه، لی نا هیون، نماینده‌‌ی KOTRA (آژانس توسعه‌‌ی اقتصادی کره جنوبی) که زیرمجموعه‌‌ی وزارت صنعت و تجارت کره است توضیحاتی در خصوص روند اجرای پروژه‌‌ی KSP ارائه داد:
پروژه‌‌ی KSP یک برنامه‌‌ی همکاری اقتصادی مبتنی بر دانش است که برای به اشتراک‌‌گذاری تجربیات کره با سایر کشورها در جهت نیل به توسعه‌‌ی پایدار طراحی شده و مبتنی بر همکاری بین طرفین است. در سال ۲۰۰۴ کشور کره با دو کشور همکاری داشت و در سال ۲۰۱۷ این تعداد به ۵۵ کشور رسید.
یکی از ویژگی‌‌های مهم KSP آن است که نیازهای کشور طرف را سنجیده و بر اساس آن نیازها به تدوین برنامه اقدام میکند. از این رو میتوان مراحل زیر را در اجرای KSP برشمرد:
نیازسنجی و مشورت: در این مرحله سنجیده میشود که کشور مقابل چه انتظارات و خواسته‌‌هایی از KSP دارد.
شروع پروژه: در این مرحله بر اساس نیازها و خواسته‌‌های کشور مقابل و مشاوره‌‌ها و مذاکرات صورت‌‌گرفته پروژه آغاز میشود.
بازدید طرف کره‌‌ای از کشور هدف: هیئت نمایندگی کره برای بررسی شرایط و امکانات کشور هدف و تبادل‌‌نظر با سازمانهای مربوطه و انجام تحقیقات به آن کشور سفر میکند.
دعوت نمایندگان کشور مقابل به کره: نمایندگان کشور هدف نیز برای بازدید از سازمانهای مرتبط با اجرای KSP و شرکت در کارگاه‌‌ها و همایش‌‌ها و تبادل‌‌نظر و تدوین استراتژی‌‌ها به کره سفر میکنند.
ارائه‌‌ی پیش نویس گزارش نهایی به کشور مقابل برای بازنگری و مذاکرات نهایی
نظارت و ارزیابی پروژه: از طریق مصاحبه و نظرسنجی به منظور بهبود کیفیت سیاستهای مشورتی و مدیریتی پروژه صورت میگیرد.

 

پرسش و پاسخ و تبادل نظر با هیئت کره‌‌ای:

پس از گزارش هیئت کره‌‌ای در خصوص معرفی KSP، پرسش و پاسخ بین حاضران در جلسه و هیئت کره‌‌ای آغاز گردید. در این جلسه هر یک از حضار به ارائه‌‌ی نقطه‌‌نظرات خود پرداخته و برخی نهادهای مرتبط با مالکیت فکری در ایران نیز به هیئت کره‌‌ای معرفی شدند؛ از جمله اینکه معرفی مختصری از کمیسیون مالکیت فکری اتاق بازرگانی، نقش آن در برگزاری سمینارهای مالکیت فکری و همکاری با دانشگاه‌‌ها و متخصصان، حمایت از کارهای پژوهشی و همکاری با سازمانهای دولتی در پیشبرد اهداف مالکیت فکری ارائه گردید. همچنین نماینده‌‌ی رئیس جمهور در شورای رقابت به ارائه‌‌ی معرفی کوتاهی از این شورا پرداخت و با تأکید بر افزایش روزافزون بخش خصوصی در اقتصاد و نقش شورای رقابت در جلوگیری از رفتارهای ضد رقابتی و تثبیت قیمتها، پیشنهاد همکاری شورا با هیئت کره‌‌ای در اجرای KSP را مطرح کرد.

در ادامه دکتر حسن فروزانفر رئیس کمیسیون رقابت، خصوصی‌‌سازی و سلامت اداری اتاق ایران به معرفی این کمیسیون پرداخت و مالکیت فکری را بر هر سه عنصر: رقابت، خصوصی سازی و سلامت اداری مؤثر دانست. طبق توضیحات ایشان، به رسمیت شناخته شدن اموال فکری و قیمت‌‌گذاری صحیح این اموال میتواند زمینه‌‌ساز رقابت مؤثر بین بخش دولتی، بخش نیمه دولتی و بخش خصوصی باشد در حالیکه در شرایط فعلی بحث قیمت‌‌گذاری چندان مورد توجه قرار نگرفته و همین امر رقابت را مخدوش میسازد. امروزه ارزش شرکتهای بزرگ دنیا همچون مایکروسافت و گوگل به دارایی‌‌های فکری آنهاست و آنچه زمینه‌‌ی توسعه را فراهم میکند ارزش‌‌گذاری صحیح دارایی‌‌های فکری است.
ایشان در مورد روند فعلی خصوصی‌‌سازی در ایران نیز اظهار داشتند: خصوصی‌‌سازی صرفا جابه‌‌جایی مالکیت بین بخش دولتی یا بخش خصوصی نیست یا لااقل به این امر محدود نمیشود. بلکه اساس خصوصی‌‌سازی توجه به توانایی اقتصادی بخش غیردولتی برای استفاده از ظرفیتهای موجود است. دارایی‌‌های مثل برند، مکانیزمهای مدیریتی، ثبت اختراعات و اصلاح فرآیندها دارایی‌‌های اصلی یک بخش خصوصی موفق است و ما زمانی در خصوصی‌‌سازی موفق خواهیم بود که برای تولید دارایی‌‌های فکری و مدیریت آنها اهمیت قائل شویم. در حال حاضر خصوصی‌‌سازی در کشور ما محدود به واگذاری واحدهای دولتی به خصوصی از طریق مزایده است و بر روی مالکیت فکری تمرکزی وجود ندارد.
بخش دیگری از توضیحات دکتر فروزانفر معطوف به سلامت اداری، مبارزه با فساد و ساماندهی فضای کسب و کار به طور سالم‌‌تر بود. ایشان خاطرنشان کردند که یکی از گرفتاری‌‌های فعالان اقتصادی در موقعیتهای تأمین مالی آن است که تأمین‌‌کنندگان مالی و حتی دولت تنها اموال مادی را قابل وثیقه‌‌گذاری میدانند. درحالیکه اگر بخواهیم بر اساس اقتصاد دانش‌‌بنیان حرکت کنیم باید اموال فکری را نیز بپذیریم. البته در حوزه‌‌ی استارت آپ‌‌ها به جای توجه به اموال مادی به مدل کسب و کار نوین آنها توجه میکنیم که بر اساس مکانیزم قانون نیست ولی نقطه‌‌ی شروع خوبی است. نکته‌‌ی دیگر در حوزه‌‌ی سلامت اداری آن است که هنگامی که یک مال فکری مثلا یک برند به عنوان مفهومی ارزشمند در فضای کسب و کار درک شده و در معاملات بین شرکتها، بانکها و دولت مورد توجه قرار میگیرد، نیاز است نظارتهایی بر قیمت‌‌گذاری مناسب آن نیز اعمال گردد. اینکه چقدر نیاز به نظارت بیرونی و نظارت درونی داریم از نکات قابل توجه است و نظام‌‌های خودکنترلی زمینه را برای کنترل فضای کسب و کار فراهم میکنند.

از دیگر حاضران جلسه، دکتر سیما رجبی از پژوهشگران مالکیت فکری بودند که سؤالی با این مضمون مطرح کردند:
با توجه به خلأ قوانین مالکیت فکری ایران (مثلا در مورد علامت تجاری که قانون ایران تنها علامت تجاری قابل رؤیت را به رسمیت شناخته و علائم بویایی و شنیداری را شناسایی نکرده است)، آیا این امکان وجود دارد که از رهگذر اجرای پروژه‌‌ی KSP در ایران تغییر و تکمیلی در قوانین حاصل شود؟
هیئت کره‌‌ای در پاسخ به شرایط مشابهی در کشور کره اشاره کرده و اظهار داشتند که در بیست سال پیش نیز تنها علائم تجاری قابل رؤیت در کره شناسایی شده بود ولی به تدریج در فرآیند توسعه‌‌ی تکنولوژی، علائم بویایی و شنیداری و حتّی علائم قابل لمس نیز رسمیت شناخته شدند. البته برای ثبت علائمی از این دست باید فرآیند ثبت را تقویت کرده و فرهنگسازی‌‌های لازم نیز انجام گیرد.

آقای هادی موقعی دبیر کل انجمن ملّی لیزینگ نیز سؤآلی بدین شرح مطرح کردند: سیاستهای کشور کره به طور عملی چه تأثیری بر اقتصاد کره‌‌ی جنوبی و فعالان اقتصادی این کشور داشته است؟ به عبارت دیگر تأثیر مالکیت فکری بر واحدهای اقتصادی و کسب و کارهای کشور کره چیست؟
هیئت کشور کره در پاسخ به این سؤال به دو برند ال جی و سامسونگ به عنوان دارایی‌‌های فکری باارزش دو شرکت کره‌‌ای اشاره کرده و تأثیر مالکیت فکری بر اقتصاد کره را با این دو مثال تبیین کردند.

از دیگر سؤآلاتی که در جلسه مطرح شد سؤالی یکی از حضار در خصوص تفاوت برنامه‌‌ی KSP و برنامه‌‌های آموزشی وایپو بود.
هیئت کره‌‌ای در این خصوص اظهار داشت: برنامه‌‌ی وایپو برنامه‌‌ای جامع و کلی است. این در حالیست که شرایط هر کشور با کشور دیگر متفاوت است و باید برای هر کشور برنامه‌‌ی آموزشی منحصر به فردی را تدارک دید. کشور ما (کره) دوره‌‌های سخت و دشواری را از سر گذرانده است. بخصوص بعد از جنگ داخلی که منجر به ویرانی تمامی زیرساختهای صنعتی کشور شد، ما کار خود را با تولید مواد شیمیایی شروع کردیم. ولی بعد از آن به دنبال صنایع پیشرفته‌‌تری رفتیم و به سوی اقتصاد دانش‌‌بنیان حرکت کردیم. برای توسعه‌‌ی اقتصاد و تکنولوژی، مالکیت فکری بهترین ابزار است و از این رو تصمیم گرفتیم مالکیت فکری را به کارکنان دولت آموزش دهیم. آموزش از همه چیز مهم تر است و ما در مورد ایران نیز منابع آموزشی که بر طبق شرایط ایران بومی‌‌سازی شده است را تهیه میکنیم.

سؤال دیگر در خصوص روشهای ارزیابی و قیمت گذاری اموال فکری در کره جنوبی بود.
هیئت کره‌‌ای در پاسخ، بازار کشور کره را بازاری رقابتی دانست که قیمت‌‌گذاری‌‌های آن نیز بر اساس قانون بازار رقابتی صورت میگیرد و چند سازمان خصوصی هستند که کار قیمت‌‌گذاری را انجام میدهند. البته روش قیمت‌‌گذاری معمولا از اسرار شرکتهاست و افشا نمیشود و یکی سیستم عمومی و مشترک برای قیمت‌‌گذاری وجود ندارد.

موضوع دیگری که در این جلسه مورد اشاره قرار گرفت در خصوص مالکیت فکری و شرایط کشورهای در حال توسعه بود.: “با اجرای قوانین مالکیت فکری و در پی آن، انحصاری شدن تکنولوژی‌‌های جدید ممکن است دستیابی کشورهای در حال توسعه به این تکنولوژی‌‌ها دشوار شده و به اقتصاد آنها آسیب وارد شود.
پاسخ این بود که هر امر جدید واکنشهای جدیدی را هم به همراه دارد. کشور کره نیز در سی / چهل سال گذشته با مشکلاتی از این دست مواجه بود امّا به تدریج این مشکلات کاهش یافت. امروزه شرکتهای بزرگ در کشور کره سالانه بیش از سی میلیارد دلار برای تحقیق و توسعه (R&D) سرمایه‌‌گذاری میکنند و دولت هم سالانه بیش از بیست میلیارد دلار. یعنی کشور کره در مجموع بیش از پنجاه میلیارد دلار در سال صرف تحقیق و توسعه میکند امّا با این وجود میزان حق‌‌الامتیازی که شرکتهای خارجی از شرکتهای کره‌‌ای در ازای لایسنس تکنولوژی دریافت میکنند بیش از میزان دریافتی شرکتهای کره‌‌ای از آنهاست. یعنی درآمد همچنان منفی است. امّا باید توجه داشت که مالکیت فکری برای توسعه‌‌ی اقتصادی غیر قابل اجتناب است. زیرا اگر همه از تکنولوژی یکدیگر کپی کرده یا از کتابهای یک مؤلف استفاده کنند دیگر انگیزه‌‌ای برای خلاقان و نویسندگان باقی نمی‌‌ماند (و این نیز به نوبه¬ی خود به اقتصاد ضربه میزند).

سؤال دیگری بدین مضمون در جلسه مطرح شد: کشور کره از چه سالی مالکیت فکری را در برنامه‌‌ی توسعه‌‌ی اقتصادی خود به کار بست و در جریان این توسعه‌‌ی اقتصادی با فشار و برخوردی از کشورهای پیشرفته مواجه شد یا خیر؟
برنامه‌‌ی توسعه‌‌ی اقتصادی کره از سال ۱۹۶۲ آغاز گردید و از همان ابتدا مسائل مالکیت فکری در این برنامه لحاظ شده بود. زیرا کره در سال ۱۹۶۱ دچار یک کودتای نظامی شد و در پی آن، تمام سیستم آموزش و قوانین کره از بین رفت. از این رو سیستم خارجی مستقیماً وارد کره شده و بومی‌‌سازی شد.
بله، در این سالها با فشار کشورهای توسعه‌‌یافته هم رو‌‌برو بوده‌‌ایم. در سال ۱۹۸۷ یک شرکت آمریکایی که تولیدکننده‌‌ی مواد شیمیایی بود بر کشور کره فشار آورد که قانون ثبت مواد شیمیایی را که فقط شامل فرآیندهای شیمیایی (نه فرآورده / محصول نهایی) بود را بر محصول نهایی نیز تعمیم دهد و تهدید کرد که اگر این اقدام صورت نگیرد کمکهای خود به کره را متوقف خواهد کرد. به همین دلیل در همان سال، ثبت به محصول نهایی نیز تسرّی یافت.
همچنین از آنجا که ما نیز کتابهای کپی شده را زیاد استفاده میکردیم، از سال ۱۹۹۰ به بعد فرهنگسازی در خصوص کپی رایت را در دستور کار خود قرار دادیم. بدین ترتیب در سال ۲۰۰۰ مردم کره با اهمیت مالکیت فکری آشنایی کامل پیدا کردند و در کل ۴۰ سال طول کشید تا قوانین به خوبی به اجرا گذاشته شوند.

مهمترین چالش کره در راه اجرای قوانین مالکیت فکری چیست؟
پاسخ هیئت کره ای: در گذشته تمرکز ما مربوط به تولید و توسعه‌‌ی مالکیت فکری بود و کشور کره از جهت میزان ثبت اختراعات در جهان در رتبه‌‌ی چهارم یا پنجم بود و چالشهای ما هم محدود به همین زمینه بود. اما در حال حاضر تمرکز ما بر استفاده از اختراعات ثبت شده و تجاری سازی این اختراعات است. امروزه تنها چهل درصد از اختراعات به تجاری‌‌سازی میرسند و ۶۰ درصد دیگر هنوز وارد فرآیند تجاری‌‌سازی و استفاده در صنعت نشده‌‌اند.

تهیه گزارش : پریسا محمدخانی

دیدگاه خود را ثبت کنید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *