ارائه‌دهنده‌ی راهکارهای نرم‌ افزارهای سازمانی
ارائه‌دهنده‌ی راهکارهای نرم‌ افزارهای سازمانی

مبادله کتاب‌های در دسترس در سراسر مرزها: معاهده مراکش

پیمان مراکش برای تسهیل دسترسی افراد نابینا یا کم‌بینا به آثار منتشر شده در سرتاسر جهان  در تاریخ ۳۰ سپتامبر سال ۲۰۱۶ با ارائه‌ی یک برنامه‌ی جدید برای دستیابی آسان افراد ناتوان به اطلاعات به اجرا درآمد. این پیمان متعهد شد به کمبود و فقدان جهانی کتاب برای افرادی که نمی‌توانند کتاب‌های با چاپ سنتی را به دلیل ناتوانی مطالعه نمایند از طریق چاپ کتاب‌ها با فرمت بریل، ضبط فایل‌های صوتی و یا استفاده از دستگاه‌های خاص افراد نابینا یا کم‌بینا پایان دهد. 

تنها درصد کوچکی از آثار منتشر شده در حال حاضر در فرمت‌هایی هستند که برای چنین افرادی قابل استفاده می‌باشند. برای چنین تغییری این پیمان اجازه می‌دهد که از کتاب‌های در دسترس به طور غیرانتفاعی و بدون اجازه از دارندگان حقوق در این خصوص بهره‌برداری شود. 

با توجه به تخمین سازمان بهداشت جهانی در سال ۲۰۱۴، ۲۵۸ میلیون نفر در سرتاسر جهان از اختلالات بینایی رنج می‌برند. بیش از ۹۰ درصد آن‌ها در کشورهای در حال توسعه سکونت دارند و با توجه به تخمین اتحادیه‌ی جهانی نابینایان  از هر ده نفر آن‌ها تنها یک نفرشانس رفتن به مدرسه و یا به دست آوردن یک شغل را دارد. همچنین اتحادیه‌ی جهانی نابینایان می‌گوید که کمتر از ۱۰ درصد آثار منتشر شده برای این افراد قابل استفاده و مطالعه است.

تاکنون ۸۷ کشور به پیمان مراکش ملحق شده اند. نهادهای ذینفع و مجاز در کشورهایی که به پیمان مراکش ملحق شده‌اند هم‌اکنون بر اجرای مفاد آن تمرکز کرده‌اند و در این میان پرسش‌هایی نیز مطرح شده است. این‌که ما چگونه متوجه خواهیم شد که کدام آثار در سایر کشورها برای اجرای چنین برنامه ای در دسترس هستند و ما چگونه باید آن‌ها را به دست آوریم؟ ما چگونه می‌توانیم از شرایط پیمان پیروی نماییم بدون این که بار اداری خاصی بر ما تحمیل و اضافه گردد؟ 

در این مقاله ما تجربه‌ی یکی از نهادهای مجاز یعنی موسسه‌ی ملی کانادایی برای نابینایان(CNIB)  را مورد بررسی قرار می‌دهیم. خدمات کتاب کنسرسیوم کتاب‌های در دسترس یا ای بی سی (ABC) تحت نام پروژه‌ی آزمایشی آن یعنی خدمات TIGAR  شناخته شده است.  ABC در حال ایجاد یک پایگاه داده‌ی تبادل کتاب تحت عنوان سرویس TIGAR می‌باشد. این پایگاه داده شامل عناوین بسیاری کتاب در بیش از ۵۵ زبان دنیا است و هدف آن این است که این سیستم برترین مخزن آثار در دسترس جهان گردد.

 این کنسرسیوم با هدف افزایش تعداد کتاب در فرمت‌های قابل دسترس مانند خط بریل، فرمت‌های صوتی و چاپ بزرگ در سرتاسر جهان ایجاد شده است تا به افراد نابینا، کم‌بینا یا با معلولیت‌های دیگر کمک نماید. این کنسرسیوم یک مشارکت چند جانبه است که با همکاری وایپو، سازمان‌های در خدمت افراد کم‌توان و ناتوان و سازمان‌هایی که نماینده‌ی ناشران و نویسندگان هستند تشکیل شده است.

سازمان ملی نابینایان کانادا بزرگترین تولید کننده‌ی کتاب در فرمت‌های جایگزین در کانادا می‌باشد. این سازمان از سال ۲۰۱۴ دسترسی حدود سه میلیون ناتوان را از طریق کتابخانه‌های خاص به آثار منتشر شده فراهم نمود. این سازمان از ابتدای کارخود تاکنون از ABC برای دستیابی به اهداف خیرخواهانه ی خود مدد جسته است. 

به عبارت ساده‌تر ABC به نهادهای مجاز در یک کشور برای پیدا کردن و به دست آوردن کتاب‌های در دسترس توسط یک نهاد مجاز در کشور دیگر کمک می‌نماید.  ABC به عنوان یک مکمل برای تسهیل دسترسی افراد نابینا یا کم‌بینا به آثار منتشر شده به پیمان مراکش عمل می کند. 

 برای حمایت از این فرآیند ABC موارد زیر را به طور برجسته از نهادهای مجاز درخواست می‌نماید:

– یک کاتالوگ مشترک از کتاب‌های منتشر شده‌ی مجاز توسط مشارکت‌کنندگان 

– یک سیستم مدیریت مجوزها و درخواست‌ها

– یک مرکز مطمئن و امن برای درخواست، آپلود و دانلود فایل‌ها

– یک سیستم گزارش‌دهی مناسب برای آمار استفاده 

در ادامه باید افزود که این خدمات کاملا دیجیتال است. برخلاف سیستم امانت بین کتابخانه‌ای که شامل حمل و نقل اقلام فیزیکی در سرتاسر جهان است و می تواند هفته‌ها یا ماه‌ها به طول انجامد، این سیستم اجازه می‌دهد که یک نهاد مجاز کتاب‌ها را به مخزن خود اضافه کند و آن را با توجه به شیوه‌های محلی بلافاصله ارائه و تحویل دهد، مانند دانلود امن در دستگاه‌های قابل مطالعه برای این افراد یا با پست کردن  آیتم‌های فیزیکی آن. 

از سپتامبر سال ۲۰۱۶ کاتالوگ‌های مشترک خدمات کتاب نشان داده است که بیش از ۳۱۹ هزار اثر به اشکال صوتی، خط بریل و سایر متون به ۷۶ زبان از ۱۹ تولیدکننده در ۱۶ کشور منتشر شده‌اند. همچنین نهادهای مجاز گزارش کرده‌اند که بیش از ۱۰۲ هزار نفر ذینفع از سپتامبر سال ۲۰۱۳ این حقوق را بدست آورده‌اند. مسئول سازمان ملی نابینایان کانادا می‌گوید کمک های ABC  برای ما در سازمان ملی نابینایان کانادا برای این که بینیم چه چیزی برای ارتقای سطح علمی افراد ذینفع نیاز است بسیار سودمند است. این به ما این زمان را داد تا اصلاحات را پیش از تاثیری که مراکش در مقیاس بزرگتر میگذارد انجام دهیم. برخی از مزایایی که ما به دست آوردیم اول از همه توسعه‌ی مجموعه بود به این معنا که ما بیش از ۱۵۰۰ کتاب بیش از آن چه انتظار داشتیم بدست آوردیم و مهم‌تر از همه این بود که ما آثار دیگران را که نتیجه‌ی تلاش آن‌ها بود بدون اجازه‌شان کپی نکردیم. مزیت دیگر اجتناب از پرداخت هزینه‌های بالا بود. کتاب‌هایی که ما به این پروژه اضافه کردیم بیش از دو میلیون دلار کانادا ارزش داشت و این باعث افتخار است که اعلام نماییم بسیاری از نویسندگان کانادایی خود پیشنهاد ارائه‌ی آثارشان در این پروژه را داشتند. این پروژه همچنین فرآیندی کارآمد داشت و خدماتی قابل اعتماد ارائه داد. 

استفاده از سرویس ABC  به صاحبان حقوق این اطمینان را می دهد که وایپو، سازمانی که به آن اعتماد دارند، زیر ساخت های فنی و لزوم اجازه از نویسندگان را حتی‌الامکان مدیریت و رعایت می‌نماید. همچنین ما در یک گروه کاربری با دیگر نهادهای مجاز برای به اشتراک گذاشتن تجربیات و ارائه‌ی گزارشات و دسترسی بیشتر شرکت می‌کنیم. ما به عنوان یکی از کشورهایی که معاهده‌ی مراکش را پذیرفته است نیاز بیشتری به کتاب‌ها با زبان‌های گوناگون داریم زیرا کانادا کشوری است که از هر پنج نفر یک نفر در جای دیگری غیر از کانادا به دنیا آمده است.( موسسه‌ی آمار کانادا در سال ۲۰۱۱ اعلام کرده است که زبان های به ترتیب چینی، هندی، اسپانیایی، عربی، تاگالوگ، ایتالیایی، آلمانی، فارسی، اردو، روسی، ویتنامی و کره ای بیشترین زبان هایی هستند که بعد از کانادایی در کانادا مردم به آن تکلم می‌نمایند.)

آغاز به کار با خدمات ABC

ABC  می‌گوید ما به دنبال شرکای بخش دولتی و خصوصی برای کار در پروژه‌های گوناگون برای کمک به ایجاد مهارت‌های تکنیکی به جهت توزیع و تولید کتاب در فرمت‌های خاص در کشورهای در حال توسعه و کمتر توسعه یافته هستیم. به عنوان مثال یکی از  پروژه های ABC در بنگلادش  در حال آموزش یک سازمان محلی برای ایجاد مواد آموزشی در دسترس و آموزش دانش‌آموزان نابینا برای استفاده از دستگاه‌های مخصوص مطالعه‌ی این افراد است.

برای پیوستن به سرویس ABC سازمان شما باید یک نهاد مجاز باشد، همچنین شما باید اطلاعات خود را به کاتالوگ مورد نظر مشترک اضافه نمایید. همچنین باید به تبادل کتاب‌های در دسترس بپردازید. نکته‌ی دیگر این است که شما باید کتاب‌های مجاز در دسترس خود را مبادله نمایید بدین ترتیب که اگر یک نهاد مجاز دیگر از شما درخواست عنوان کتابی را نمود سیستم بی‌درنگ شما را به آپلود آن فایل وا‌خواهد داشت و این فرآیند فرآیندی خودکار خواهد بود. شما می‌توانید برای موضوع مورد نظرتان با توجه به زبان، تاریخ، فرمت و …در کاتالوگ جستجو نمایید. اگر موضوعی مد نظر شما است که آن را نمی‌یابید می‌توانید آن را سفارش دهید و سیستم زمانی که آن را اضافه نماید به شما اطلاع می‌دهد و شما می‌توانید فورا آن را دانلود نمایید. 

منبع:

http://www.wipo.int/wipo_magazine/en/2016/05/article_0002.html


دیدگاه خود را ثبت کنید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *