ارائه‌دهنده‌ی راهکارهای نرم‌ افزارهای سازمانی
ارائه‌دهنده‌ی راهکارهای نرم‌ افزارهای سازمانی

در بخش حقوقی وبسایت غول‌های نرم‌افزاری دنیا چه می‌گذرد؟

پرداختن به موضوعات حقوقی که اصناف و گروه‌های مختلف در راستای کسب و کار خود با آن مواجه‌اند در فضای مجازی سابقه چندانی در کشور ما ندارد. در میان وب‌سایت‌ها و وبلاگ‌های فارسی زبان به ندرت می‌توان وب‌سایت حقوقی یافت که در قالب یادداشت و مقاله و طرح اخبار و رویدادها به مباحث حقوقی به ویژه حوزه‌های تخصصی و کم‌تر شناخته شده‌تر حقوق مانند حقوق مالکیت فکری و حقوق فن‌آوری اطلاعات بپردازد و به طور مرتب به‌روز شود. همکاران سیستم به عنوان یکی از فعالان حوزه نرم‌افزار و فن‌آوری اطلاعات، نخستین شرکت ایرانی است که بخشی را در وب‌سایت خود به طرح موضوعات حقوقی مربوط به حقوق نرم‌افزار اختصاص داده‌است. حس مسئولیت اجتماعی نسبت به آسیب‌های جبران‌ناپذیر ناشی از نقض کپی‌رایت و نادیده گرفتن حقوق پدیدآورندگان آثار فکری، فراهم آوردن فضایی جهت طرح مباحث حقوق نرم افزار و تبادل نظر و تعامل مسئولین، حقوقدانان و فعالان این حوزه از جمله انگیزه‌های شرکت همکاران سیستم برای ایجاد بخش حقوقی در سایت اصلی شرکت بود. از شروع این حرکت این سؤال همراه ما بود که شرکت‌های بزرگ نرم‌افزاری دنیا با چه مسائل و چالش‌های حقوقی‌ای مواجه هستند و بازتاب این موضوعات در وب‌سایت این شرکت‌ها چگونه است؟ نقش و جایگاه حقوق مالکیت فکری در حفظ و صیانت از دارایی-های فکری این شرکت‌ها چگونه ترسیم شده‌است؟ و آیا در وبسایت شرکت‌های بزرگ تولیدکننده نرم‌افزار بخشی به حقوق نرم‌افزار اختصاص داده شده‌است؟در بخش حقوقی وبسایت غول‌های نرم‌افزاری دنیا چه می‌گذرد؟

برای رسیدن به پاسخ این پرسش‌ها وبسایت شرکت‌های بزرگ نرم‌افزاری دنیا از جمله Apple، Microsoft، Sage، IBM، SAP را مورد بررسی قرار دادیم. بخش حقوقی برخی از آن‌ها مانند SAP بسیار مختصر و محدود بوده و برخی دیگر مانند Microsoft دارای بخش‌های متعدد است و  به غیر از مسائل مربوط به حوزه مالکیت فکری چندین پروژه تحت نظر تیم حقوقی مدیریت و نتایج آن بر روی سایت منعکس می‌شود. بخش حقوقی این شرکت از گروهی از افراد متخصص در رشته‌های حقوق، تجارت و بازرگانی و امور شرکت‌ها تشکیل شده و ۵۷ شعبه در بیش از ۴۰ کشور و منطقه دارد. این گروه خود را پیشگام راه‌حل‌های حقوقی سریع و کارآمد و متناسب با موضوعات مربوط به استفاده از فن‌آوری‌های جدید می‌داند. برخی از این شرکت‌ها بیش از یک وبسایت اصلی دارند مثلا شرکت sage وبسایت‌های مختلف دارد که مربوط به شعب مختلف است. شعبه اصلی شرکت در انگلیس است. البته وبسایت‌ها به لحاظ محتوا و ظاهر تا حد زیادی مشابه هم هستند و بخش حقوقی سایت‌های مختلف این شرکت نیز موارد تقریبا مشابهی دارند. در قسمت حقوقی سایت شعبه لندن درج شده که اسناد حقوقی موجود در سایت به منظور شفاف-سازی جنبه‌های حقوقی کسب‌وکار شرکت طراحی شده‌است تا اطلاعات مورد نیاز کاربران را به منظور درک بهتر فعالیت تجاری شرکت به زبان ساده در دسترس قرار دهد.          

بخش حقوقی سایت کلیه این شرکت‌ها بر روی صفحه اول سایت اصلی مشخص نیست و برای پیدا کردن آن باید به نقشه سایت مراجعه کرد. در قسمت «درباره … » و ذیلِ تیتر «اطلاعات شرکت» لینکی با عنوان «امور حقوقی» دیده می‌شود.

در بخش حقوقی برخی از این شرکت‌ها مانند Apple و Microsoft حقوق مالکیت فکری قسمت جداگانه‌ای را به خود اختصاص داده‌است. این قسمت بیشتر به بیان رویکرد و خط‌مشی‌های شرکت نسبت به دارایی‌های فکری و حفظ و صیانت از آن‌ها می‌پردازد. در صفحه اصلی این قسمت در سایت مایکروسافت مانیفست شرکت این‌طور بیان شده‌: «مالکیت فکری یک دارایی استراتژیک است که ارزش قابل توجهی برای مایکروسافت، شرکا و مشتریانش دارد. با تخصیص بودجه‌ای به مبلغ بیش از ۹ میلیارد دلار در بخش تحقیق و توسعه، مایکروسافت یکی از بزرگ‌ترین سرمایه‌گذاران عرصه خلاقیت در دنیاست. کلیه اختراعات، علائم و نام‌های تجاری و محصولات تحت کپی‌رایت ما نتیجه سرمایه‌گذاری در نرم‌افزارها و خدمات درحال توسعه و نوآورانه این صنعت است که به میلیون‌ها نفر و کسب‌وکارهای مختلف در سراسر جهان برای استفاده از ظرفیت‌هایشان کمک شایانی کرده‌است. مایکروسافت بیش از ۳۵۰۰۰ اختراع ثبت شده دارد که این تعداد به طور مداوم درحال افزایش است. ویندوز و مایکروسافت آفیس بدون شک از موفق‌ترین آثار تحت حمایت نظام کپی‌رایت در طول تاریخ هستند و مایکروسافت به یکی از باارزش‌ترین نام‌های تجاری دنیا تبدیل شده که این موضوع نشان‌دهنده تاثیر چشمگیر علائم تجاری قدرتمند ماست.در بخش حقوقی وبسایت غول‌های نرم‌افزاری دنیا چه می‌گذرد؟

ما هم‌چنین تلاش می‌کنیم تا در فضای مالکیت فکری مسئولانه پیشگام باشیم و با مشارکت فعالانه با دولت‌ها، صنعت و سایر بازیگران عرصه مالکیت فکری محیطی باثبات برای آینده خلاقیت و نوآوری ایجاد نماییم. ما پیشتاز جنبش ضد سرقت هستیم که هم به مصرف‌کنندگان در این‌خصوص آموزش می‌دهد و هم از آن‌ها حمایت می‌کند و هدف ، مقابله با سازمان‌هایی است که (با سرقت و کپی سازمان‌یافته محصولات) به کاربران نهایی و اقتصاد محلی آسیب‌های جدی وارد می‌کنند. هم‌چنین طی چندین سال گذشته، مایکروسافت با انعقاد بیش از هزار قرارداد لیسانس با مشتریان، شرکا و حتی رقبایش اجازه استفاده از نوآوری‌هایش را در کسب و کارهای مختلف داده‌است.»

اختراعات، علائم تجاری، کپی‌رایت، اعطای مجوزهای بهره‌برداری (لیسانس)، شروط قراردادهای اعطای مجوز بهره‌برداری، شرایط استفاده و کمپین اطلاع رسانی و مبارزه با سرقت، لینک‌های مختلف بخش حقوق مالکیت فکری هستند. در هریک از این لینک‌ها اطلاعاتی ناظر به محصولات شرکت مایکروسافت وجود دارد و اینکه چطور هریک از این حوزه‌ها به محصولات مایکروسافت مربوط می‌شود.

در بخش حق اختراع آمده: ” تعهد مایکروسافت به نظام مالکیت فکری شامل تشویق و اشاعه یک نظام اختراعات سالم در سراسر دنیاست. یکی از ویژگی‌های یک نظام اختراعات کارآمد، وجود شفافیت درخصوص دارنده حق اختراع است.”  برای نشان دادن تعهد شرکت به شفافیت، در این بخش از سایت فهرستی از کلیه اختراعات مایکروسافت وجود دارد که در این فهرست می-توان از طریق ورود یکی از اطلاعات ورقه اختراع (منطقه‌ای که اختراع در آن به ثبت رسیده، شماره، عنوان، انتقال‌گیرنده) در یک موتور جستجو آن را پیدا کرد. در این بخش هم‌چنین سایر پایگاه‌های داده‌ای که اطلاعات و مشخصات مربوط به اختراعات در آن-ها قابل جستجوست معرفی شده‌اند مانند اداره اختراعات و علائم تجاری آمریکا و اداره اختراعات اروپایی.

در قسمت مربوط به علائم تجاری، کلیه علائم و نام‌های تجاری شرکت مایکروسافت و اینکه متعلق به کدام محصول هستند از طریق یک سیستم جستجو برمبنای حروف الفبا موجود است. هم‌چنین شرایط بهره‌برداری و استفاده‌های منصفانه از این علائم و نام‌ها به شکل ارائه دستورالعملی در این بخش وجود دارد.

در قسمت مشابه در سایت شرکت Apple آمده: نوآوری و خلاقیت‌های صورت گرفته توسط شرکت مشمول حقوق مالکیت فکری و از جمله حق اختراع، علایم تجاری و کپی‌رایت است. در این قسمت، علاوه بر اطلاعات ارایه شده در خصوص ضوابط مربوط به استفاده از علایم تجاری و کالاهای مشمول حق کپی‌رایت این شرکت، قسمتی به دعاوی مربوط به نقض حق اختصاص یافته است و هم‌چنین برای مشتریان تبیین شده است که چنان‌چه محتویات سایت Apple، iTunes، و … را ناقض حق مالکیت فکری خود دانستند، چگونه اعتراض خود را به دست مسئولان امر در این شرکت برسانند و این که لازم است جهت اعتراض به این امر از چه ضوابطی پیروی نموده و چه اسناد و مدارکی را برای این شرکت ارسال نمایند.

در منشور اخلاقی سایت Sage درخصوص حقوق مالکیت فکری این نکته درج شده که: ” سیاست شرکت حمایت و حفظ کلیه حقوق مالکیت‌فکری شرکت است و همه کارمندان باید در این راستا تلاش کنند. اطلاعات تجاری محرمانه شرکت، تحت هیچ شرایطی نباید افشا شوند. سرقت و سوء‌استفاده از اسرار تجاری یا اطلاعات اختصاصی شرکت نیز موجب تعقیب کیفری خواهد بود. کلیه ایده‌ها و ابداعاتی که در جریان روابط کاری شکل می‌گیرند متعلق به شرکت خواهد بود. کلیه کارمندان شرکت حتی کسانی که با شرکت قطع همکاری کرده‌اند موظف هستند حین استفاده از لوگو، علائم تجاری و سایر دارایی‌های فکری دیگران، حفظ حقوق آنان و رضایت دارنده حق را مدنظر قرار دهند.”

به طور کلی نکات مشترک بخش حقوقی این وب‌سایت‌ها را می‌توان در وجود موارد زیر خلاصه کرد:

۱-شرایط و نحوه استفاده از خدمات، محصولات و وب‌سایت شرکت: وجود قسمتی با عنوان Terms of use که به صورت یک لینک مستقل یا ذیل عنوان کپی‌رایت در بخش حقوقی این وب‌سایت‌ها وجود دارد و شرایط استفاده از محتوای تحت حمایت کپی‌رایت وب‌سایت را بیان می‌کند. در سایت Sage آمده: « طراحی و محتوای سایت و هم‌چنین مطالبی که برروی آن منتشر می‌شود متعلق به شرکت است و تحت نظام کپی‌رایت مورد حمایت می‌باشد. حق هرگونه تکثیر موقت یا دائم، مستقیم یا غیرمستقیم، حق توزیع و در دسترس عموم قرار دادن مطالب سایت به هرشکل برای شرکت محفوظ است و تکثیر، تغییر و هرنوع اقتباس از مطالب سایت بدون کسب اجازه کتبی و قبلی ممنوع است». در قسمت مشابه در سایت شرکت IBM علاوه بر موارد فوق شروط محدود کننده مسئولیت شرکت، در مورد صحت اطلاعات موجود در وب‌سایت یا مسائل امنیتی ناشی از استفاده از آن و هم‌چنین نحوه و شرایط لینک دادن به محتوای سایت به تفصیل بیان شده‌است.

۲- Software License Agreement(قراردادهای بهره‌برداری از نرم‌افزار): در این قسمت، سیاست‌ شرکت‌ها درخصوص اعطای مجوز بهره‌برداری، انواع مختلف این قراردادها و شروط مندرج در هریک تشریح شده‌است.

۳- شرایط و مقررات مربوط به محصولاتی که به صورت آنلاین به فروش می‌رسند: در این قسمت اطلاعات مربوط به قراردادهای فروش آنلاین محصولات در اختیار مخاطبان قرار گرفته، شرایطی که مشتریان با ثبت سفارش یا کلیک‌کردن دکمه accept بدان متعهد می‌شوند. در این بخش هم‌چنین معنای کلمات مختلف در شرایط قرارداد مانند مشتری، سفارش، محصول، اعلام قبولی و… توضیح داده‌شده‌است. در این قسمت هم‌چنین نحوه ثبت سفارش و خرید اینترنتی محصولات، نحوه پرداخت، شرایط مسترد نمودن محصول از سوی خریدار و شرایط فسخ قرارداد از سوی شرکت تشریح شده‌است.

۴- مبارزه با سرقت نرم‌افزار: در این قسمت‌ها علاوه بر اطلاعاتی درخصوص مفهوم سرقت نرم‌افزار و خطرات امنیتی ناشی از استفاده از نرم‌افزارهای کپی شده و تقلبی، امکان گزارش استفاده و خرید و فروش نرم‌افزارهای غیرمجاز توسط کاربران و هم‌چنین توضیحاتی درباره روش‌های دسترسی مجاز به یک نرم‌افزار وجود دارد.

۵- در اکثر این وب‌سایت‌ها قسمتی تحت عنوان Compliance یا عناوین مشابه وجود دارد که به ارائه اطلاعاتی درخصوص هماهنگی عملکرد شرکت با رویه‌های ضدرقابتی و تعهد به اجرای قوانین مربوط به مقابله با رشوه و فساد اداری می‌پردازد. به عنوان مثال در بخش مذکور در شرکت مایکروسافت بخشی از تیم حقوقی شرکت معروف به OLC مسئول بررسی و بازبینی عملکرد شرکت در راستای مطابقت آن با سیاست‌ها و خط‌مشی‌های ملی، منطقه‌ای و بین-المللی در حوزه تجارت و قوانین موجود در این زمینه است. نظارت بر رعایت استانداردهای کسب‌وکار، تلاش در راستای اجرا و نظارت بر اجرای قوانین مربوط به مبارزه با فساد اداری و مبارزه با رشوه از وظایف OLC است. هم‌چنین در این بخش، مشتریان و مصرف‌کنندگان می‌توانند مواردی که فکر می‌کنند یکی از محصولات مایکروسافت ناقض حق یا ناقض قانون یا اصول و استانداردهاست را گزارش نمایند.

 در پاره‌ای موارد نیز هریک از این شرکت‌ها بخش ویژه‌ای مختص به خود دارند یا بر روی موضوع خاصی علاوه بر موارد مشابه پیش‌گفته تاکید کرده‌اند. مثلا فروش و پشتیبانی در بخش حقوقی سایت Apple لینک جداگانه‌ای دارد که در آن ضوابط و شرایط مربوط به خرید کالاها و خدمات پشتیبانی مربوط به آن درج شده است. به عنوان مثال، در رابطه با خدمات پشتیبانی، با تعیین کالای مورد نظر و منطقه‌ای که کالا در آن استفاده خواهد شد، می‌توان به قرارداد مربوط به خدمات پشتیبانی دست یافت. در این قرارداد به مواردی از قبیل مدت پشتیبانی، موارد مشمول قرارداد، مسولیت طرفین و … اشاره شده است. به موجب مندرجات این قسمت، این خدمات در راستای رعایت قوانین مربوط به حقوق مصرف‌کننده به مشتریان اعطا می‌شود.

مثال دیگر، پیش‌بینی لینک جداگانه‌ای مربوط به سیاست‌های امنیتی شرکت است که در وب‌سایت Sage این موضوع دیده می‌شود. این قسمت حاوی سیاست امنیتی شرکت و نحوه استفاده سایت از کوکی‌ها و اطلاعات کاربران است. اینکه اطلاعات مشتریان و بازدیدکنندگان به چه شیوه‌هایی جمع‌آوری می‌شود و این اطلاعات در چه مواردی مورد استفاده قرار می‌گیرد، توضیح داده شده و این امکان برای کاربران پیش‌بینی شده تا با توجه به میل و نیاز خود این شرایط را تغییر دهند.(مثلا کاربر می‌تواند درخواست کند که اطلاعاتی که در اختیار سایت قرار می دهد مانند مشخصات فردی و … در اختیار هیچ شخص یا سازمان دیگری به هیچ منظوری قرار نگیرد.)

یکی از نکات ممیزه بخش حقوقی شرکت مایکروسافت نیز پیش‌بینی اطلاعات مربوط به پروژه‌های حل و فصل اختلافات شرکت و مشتریان آن است. در این بخش اطلاعات مربوط به دعوای مشتریان شرکت در ایالت‌های مختلف آمریکا علیه مایکروسافت موجود است. اتهام مایکروسافت در همه این دعاوی استفاده از شیوه‌های ضد رقابتی برای حفظ انحصار در بازار برخی نرم‌افزارهاست که باعث شده مشتریانی که مجوز بهره‌برداری از سیستم‌عامل‌ها یا اپلیکیشن‌های مایکروسافت را کسب کرده بودند مجبور به پرداخت هزینه‌های اضافی شوند. البته مایکروسافت کلیه این ادعاها را رد کرده و مدعی است که محصولات نرم‌افزاری باکیفیت و خلاقانه را با قیمت منصفانه در اختیار مشتریان قرار داده‌است.

به طور کلی می‌توان گفت فعالیت حقوقی این سایت‌ها ناظر بر محصولات ارایه شده از این شرکت بوده و جنبه کاربردی داشته و مطلبی با هدف افزایش دانش حقوقی مشتریان و کلیات مربوط به حقوق نرم‌افزار و آگاهی بخشی در حوزه کپی‌رایت در آن‌ها دیده نمی‌شود؛ موضوعاتی که در غیاب یک مرجع یا نهاد متولی دولتی یا عمومی برای فرهنگ‌سازی و اطلاع‌رسانی در حوزه حقوق نرم‌افزار، شرکت همکاران سیستم را برآن داشت تا در این راستا اقدام به حرکتی نوآورانه نماید که شاید چندان با طبع کسب و کار محور شرکت و وب‌سایت آن همگون نباشد.

 

منابع:

     

http://www.sage.co.uk/legal/index.html

http://www.microsoft.com/en-us/legal/default.aspx

http://www.apple.com/legal

http://global.sap.com/corporate-en/legal/copyright/index.epx

 

                                                                                                                                                     

دیدگاه خود را ثبت کنید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *