ارائه‌دهنده‌ی راهکارهای نرم‌ افزارهای سازمانی
ارائه‌دهنده‌ی راهکارهای نرم‌ افزارهای سازمانی

«آیا آسمان نظام اختراعات به زمین خواهد رسید؟؛ بررسی چالش مربوط به تراکم اختراعات متعدد در تلفن‌­های هوشمند»

 

شما تلفن همراه هوشمند منحنی شکلتان را برمی­‌دارید و برای باز کردن قفل صفحه انگشتتان را محکم برروی آن می­‌کشید، ایمیل­‌هایی جدیدی که بدون درخواست برروی برنامه جیمیل­تان نمایش داده می­‌شود را چک می­‌کنید و هنگام فرستادن پیامک با وارد کردن اولین حروف یک کلمه، تلفنتان کلمات مدنظر شما را به طور خودکار کامل می­‌کند. وقتی هریک از این کارها را انجام می‌دهید یا از سایر امکانات تلفن هوشمندتان استفاده می­‌کنید با ده­ها اختراع ثبت شده سروکار دارید که اگر بدون داشتن مجوز معتبر از آن­ها استفاده کنید به نقض حق اختراع متهم خواهید شد. فرقی نمی­‌کند از آیفون استفاده می‌­کنید یا سیستم­‌های مبتنی بر اندروید مثل تلفن­‌های همراه و تبلت­‌های سامسونگ؛ در هرحال خطر شما را تهدید می‌­کند!

اگر اخبار را دنبال کنید متوجه خواهید شد که تمامی تلفن‌­های هوشمند دست­کم یک‌بار به نقض حق اختراع سایر شرکت‌­ها متهم شده‌­اند. اکثر ما در استفاده روزمره درگیر جنگ تلفن­‌های هوشمند بر سر حق اختراع نمی­‌شویم اما شرکت­‌های بزرگ مانند اپل، سامسونگ، گوگل، مایکروسافت، نوکیا، موتورلا و… همواره یکی از طرفین درگیر دعاوی مربوط به نقض حق اختراع هستند. وقتی شرکت اچ­‌تی­‌سی تلفن هوشمند خود را با تقلید از ویژگی‌­های شناخته و ثبت شده شرکت اپل به بازار عرضه کرد؛ استیو جابز بنیان­گذار و مدیر ارشد شرکت اپل اظهار داشت که حاضر است تمام دارایی ۴۰میلیارد دلاری اپل را برای احقاق حق این شرکت خرج کرده و  اندروید، این محصول تقلبی و دزدی را نابود کند.

تلفن­‌های هوشمند ترکیبی از اجزاء تکنولوژیک هستند و هر شخصی که درخصوص یکی از این اجزاء دارای حق اختراع باشد، با طرح دعوا علیه شرکت ارائه‌­کننده محصول نهایی می‌­تواند یکی از رقبای بازار بزرگ تلفن­‌های هوشمند به شمار آید. هر دارنده حق اختراع دارای حق انحصاری درخصوص یک یا چند ویژگی یک تلفن هوشمند است و بنابراین سعی خواهد کرد مانع تولید و عرضه محصول نهایی توسط سایرین شود. هرچه تعداد اجزاء ثبت شده یک تلفن هوشمند بیشتر باشد، هزینه­‌های معاملاتی مربوط به کسب مجوز یک محصول کامل سنگین‌­تر خواهد شد زیرا تولیدکننده باید به طور جداگانه از دارنده هر جزء محصول  مجوز لازم را کسب نماید. این موقعیت در دنیای اختراعات به «درخت اختراعات» (patent thicket) مشهور است یعنی یک گروه متراکم از شاخه‌­های مختلف. در واقع تداخل و هم‌پوشانی حقوق مالکیت فکری ذینفعان مختلف در تلفن‌­های همراه موجب شده برخی منتقدان، نظام اختراعات را برای عصر حاضر نامناسب و ناکارآمد بدانند. آن­ها معتقدند اختراعات متعدد مانع و سدی برای خلاقیت محسوب می‌­شود و تجربه تلفن­­‌های هوشمند نشان می­‌دهد عمر نظام اختراعات به سر رسیده، هرچند تاریخ و تجربه گذشته این ادعا را تایید نمی­‌کند.

این اولین بار نیست که درخصوص اختراعات درون یک محصول چنین تداخل و تراکمی به وجود می‌­آید. معمولا این مشکل از طریق انعقاد قراردادهای لیسانس یا طرح دعوای حقوقی حل و فصل شده­  و در هرحال جریان ابداع و نوآوری متوقف نشده‌­است. تلفن­‌های همراه نیز همچنان به بازار عرضه خواهند شد و پیشرفت آن­ها ادامه خواهد داشت. «درخت اختراعات» در مورد صنعت هواپیما، رادیو، دی­‌وی­‌دی و بسیاری موارد دیگر به وجود آمده و به مرور حل و فصل شده­‌است. آدام موسوف در پژوهشی با نام « فراز و فرودهای نخستین درخت اختراعات آمریکا» منازعاتی و چالش­‌هایی را که پس از اختراع و عرضه ماشین چرخ­‌خیاطی در قرن ۱۹ به وجود آمد را مورد بررسی قرار داده‌­است. منازعه مربوط به ماشین چرخ خیاطی در سال ۱۸۵۰ نشان می­دهد که نباید درخصوص مسئله تلفن­‌های همراه اغراق کرد.

در قرن ۱۹ اختراع ماشین چرخ خیاطی به اندازه تلفن­‌های هوشمند یک انقلاب تکنولوژیک به شمار می­‌رفت. چندین مخترع نزدیک به یک دهه برای ساختن چرخ خیاطی تلاش کردند. در ابتدا الیاس هاو نوعی سوزن بسیار تیز اختراع کرد که به همراه نخ و ماکو(وسیله‌­ای در چرخ خیاطی که قرقره بر روی آن قرار می­‌گیرد) می­توانست کوک زنجیره­ای شکل ایجاد کند.(اختراع با شماره ثبت ۴۷۵۰ در آمریکا) پس از او جان بچلدر یک میز افقی برای نگه­داشتن لباس، یک سوزن که قادر به حرکت رفت و برگشتی برروی لباس باشد و روشی برای حرکت دادن لباس بر روی ماشین را به این وسیله اضافه کرد.(اختراع با شماره ثبت RE188) سپس شربرن سی بلاگت نوعی ماکوی گردان اختراع کرد که قادر بود نخ دوم را برای ایجاد کوک زنجیره­ای حرکت دهد.(اختراع با شماره ثبت ۷۷۷۶ در آمریکا) و بالاخره آلن بی­ویلسن که توانست برخلاف چرخ‌­خیاطی­‌های صنعتی و بزرگ موجود، یک چرخ­‌خیاطی سبک­تر و ساده­‌تر برای استفاده در منزل اختراع کند.(اختراع با شماره ثبت ۶۴۳۹ در آمریکا) اما در نهایت این ایزاک مریت سینگر بود که با ترکیب عناصری که قبلا اختراع شده بود و اضافه کردن ویژگی­‌های جدید مانند پدال کنترل توانست چرخ خیاطی را به صورت عمده به بازار عرضه کند. ایزاک سینگر چرخ­‌خیاطی­‌های موفق و معروف سینگر را تولید کرد و اختراعش را با شماره ۸۲۹۴ در آمریکا به ثبت رساند.

به محض آنکه شرکت سینگر به سوددهی رسید، الیاس هاو علیه این شرکت اقامه دعوی نمود. او که هرگز اقدام به تولید اختراع خود نکرده بود، خواهان دریافت ۲۰۰۰دلار حق‌­الامتیاز از سینگر بود. در مقابل ایزاک سینگر، هاو را شخصی فریبکار دانست که کاملا واقف است چیز باارزشی اختراع نکرده­‌است. اظهارات سینگر شبیه اظهاراتی بود که  استیو جابز ۱۵۰ سال بعد در مورد اندروید عنوان کرد. سینگر و هاو در نهایت درخصوص حق‌­الامتیاز توافق کردند. در واقع الیاس هاو مجوز بهره‌­برداری(لیسانس) از اختراعش را به سایر شرکت­‌های تولیدکننده ماشین چرخ خیاطی نیز اعطا کرد و توانست بیش از ۲میلیون دلار(چیزی حدود ۳۰ میلیون دلار درحال حاضر) حق­‌الامتیاز کسب نماید. از سوی دیگر چندی نگذشت که شرکت سینگر درگیر بیش از ۲۰ پرونده حقوقی متفاوت شد که توسط دینفعان متعدد علیه این شرکت اقامه شده بود. هریک از خواهان­‌ها درخصوص یک یا چند ویژگی ثبت شده چرخ خیاطی سینگر مدعی حقوقی بود اما هیچ‌­یک نمی­‌توانست درمورد کل محصول ادعای نقض حق اختراع نماید. به عبارت دیگر برای نخستین بار یک درخت اختراعات به وجود آمد. به نظر می­‌رسید با ادامه روند دادخواهی­‌ها آینده این صنعت جدید به طور جدی درخطر باشد.

در آستانه یکی از جلسات مهم دادرسی، وکیلی به نام اورلاندو پاتر یک ایده بسیار جالب مطرح کرد. او پیشنهاد کرد که شرکت‌­های تولیدکننده چرخ­ خیاطی کلیه حق اختراعات خود را متمرکز کرده و به عنوان بخشی از یک انحصار چندجانبه تجاری با یکدیگر قراداد لیسانس(مجوز بهره­برداری از اختراع) منعقد نمایند. این انحصار چندجانبه امکان انعقاد قراردادهای لیسانس متقابل را میان رقبای تجاری به وجود می­آورد که اصطلاحا به پتنت پول (Patent Pool) مشهور است. پتنت پول یا متمرکز نمودن حق اختراعات به معنای کنسرسیومی متشکل از حداقل دو شرکت است که درخصوص یک تکنولوژی قرارداد لیسانس متقابل منعقد می­کنند. در قالب این کنسرسیوم می‌­توان به اشخاص ثالث مجوز بهره‌­برداری از اختراع را اعطا کرد یا علیه اشخاص ثالث طرح دعوی نمود. ایجاد چنین کنسرسیومی موجب صرفه­‌جویی در وقت و هزینه دارنده حق اختراع و لیسانس‌­گیرنده خواهد شد. البته شکل­گیری پتنت پول در مورد چرخ خیاطی زمانی به وقوع پیوست که طرفین دعوا دیگر قادر به صرف وقت و هزینه­‌های هنگفت دادرسی نبودند.  فرآیند طرح دعوای حقوقی و پیگیری قضایی پرونده موجب شد تا در این سیر نهایتا راه‌­حلی برای مشکل یافته شود و صنعت چرخ خیاطی به رشد خود ادامه دهد. این تجربه می­تواند چارچوب مناسبی برای حل معضل تلفن­های هوشمند در دوره فعلی باشد.

هیچ­کس نمی­‌تواند منکر شود که درخت اختراعات مربوط به تلفن­‌های هوشمند توده‌­ای درهم از اختراعات و دعاوی مختلف است که دربرگیرنده طرفین متعدد، اختراعات بیشتر، حجم پول و هم­چنین تعداد مصرف­‌کنندگان بیشتر نسبت به موارد قبل است اما بازهم طرح­‌دعاوی متعدد نمی­‌تواند مانع از رشد و پیشرفت صنعت تلفن همراه شود.

برخی با تکیه بر جنگ تلفن­‌های هوشمند ادعا می­‌کنند که اختراعات مورد منازعه اغلب نامعتبر یا بی­‌اهمیت هستند اما مطالعات اخیر اداره اختراعات و علائم تجاری آمریکا در سال ۲۰۱۲ نشان می­‌دهد دادگاه­ها،  صحت و اعتبار بیش از ۸۰ % ورقه‌­های اختراع مربوط به تلفن­‌های هوشمند را تایید کرده اند. این موضوع نشانه مثبتی است که موید آن است که پیشرفت و توسعه اختراعات مربوط به تلفن‌­های همراه به طور طبیعی و معقولی ادامه دارد. حل و فصل قطعی چالش مربوط به تلفن‌­های همراه ممکن است به زودی اتفاق نیفتد. به علاوه ممکن است که در آینده با توده­‌های اختراعات جدیدی در حوزه بیوتکنولوژی، نانوتکنولوژی، شبکه­‌های اجتماعی، مدیریت دیجیتال حقوق و… مواجه شویم. هرگاه که یک تحول تکنولوژیک بزرگ اتفاق بیفتد توده­‌های جدیدی شکل می‌گیرند که به نظر می­رسد برای رسیدن به تعادل در بازار اجتناب‌­ناپذیر باشند.

هیچ­کس نمی­‌تواند به طور قطعی پیش‌­بینی کند که درمورد تلفن­‌های هوشمند تب طرح دعوای حقوقی چه زمانی میان طرفین فروکش خواهد کرد و آیا فروکش کردن این جریان برای پیشرفت این صنعت ضروری است یا خیر. در مباحثات اخیر اعضا و کارشناسان اتحادیه مخابرات بین­‌المللی در ژنو،  به آتش‌­بس میان طرفین به عنوان یک احتمال نه چندان ضعیف که به زودی به وقوع خواهد پیوست اشاره شد. تنها یکماه پس از این نشست،  شرکت اپل و اچ­‌تی­‌سی توانستند درخصوص دعوای دیرینه‌­شان به صلح و سازش دست­‌یابند.

فارغ از اینکه درمورد تلفن­های همراه چه اتفاقی خواهد افتاد، تاریخ نشان داده که معمولا ابداعات و اختراعات تنها حاصل یک تراوش خلاقانه از ذهن یک فرد نیستند بلکه مجموعه­ای از پیشرفت‌­های خلاقانه‌­ای هستند که درپی یکدیگر رخ می‌­دهند. تراکم اختراعات در یک محصول نباید به عنوان سد و مانعی بر سر راه نوآوری دیده شود بلکه باید یک مرحله مهم پیشرفت و جزئی طبیعی از تحول یک مجموعه، یک بازار رقابتی و یک محصول به شمار آید. توده اختراعات فعلی در مورد تلفن­‌های هوشمند نیز تفاوت چندانی با موارد قبل ندارد. در نهایت این موضوع حل و فصل خواهد شد و در همین حین پیشرفت تکنولوژی ادامه خواهد داشت و آسمان اختراعات به زمین نخواهد رسید!

 

 این مقاله ترجمه ای است از مقاله : The sky is not falling: Navigating the smartphone patent thicket By: Jeffrey I. D. Lewis, President of   American Intellectual Property Law Association (AIPLA)

منتشره در مجله الکترونیکی  وایپو wipo  فوریه ۲۰۱۳

.

 

 

دیدگاه خود را ثبت کنید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *