ارائه‌دهنده‌ی راهکارهای نرم‌ افزارهای سازمانی
ارائه‌دهنده‌ی راهکارهای نرم‌ افزارهای سازمانی

“چه اتفاقی در فضای ابری رخ می دهد: نرم افزار به عنوان یک خدمت و کپی رایت”

چه اتفاقی در فضای ابری رخ می دهد که صاحبان کپی رایت در این خصوص نگران هستند. کاربران خدمات فضای ابری، نسخه های نرم افزار و دیگر فایل ها را بدون اجازه ی صاحبان آن ها بارگذاری می کنند، به اشتراک می گذارند و دانلود می نمایند و این امر نگرانی های بسیاری را در میان صاحبان کپی رایت ایجاد نموده است زیرا افراد این کار را بدون پرداخت خسارت انجام می دهند و دیگر نیازی به تهیه ی یک نسخه برای کاربر و یا انتقال فیزیکی نسخه ها نیست و این امر خطرات زیادی را برای حقوق صاحبان کپی رایت ایجاد می نماید. علاوه بر این مشکلات فرامرزی بودن این اقدامات نیز موجد تهدیدات بیشتری برای صاحبان کپی رایت شده است و حتی در کشورهایی که حمایت از حقوق مالکیت فکری در آن ها قوی است نیز این امر مشاهده می شود. 

نکته ی حائز اهمیتی که در ابتدای مقاله باید به آن پرداخت این است که اساسا فضای ابری چیست؟ اگرچه اصطلاح فضای ابری اصطلاحی جدید به نظر می رسد اما ایده ی اولیه ی آن در دهه ی پنجاه میلادی شکل گرفت. سیستم مرکزی برخی کامپیوترهای غول پیکر از طریق برخی اتصال های مخصوص بین چند کاربر به اشتراک گذاشته می شد و در این شیوه بیشتر پردازش ها توسط همان سیستم مادر صورت می گرفت. ذخیره در فضای ابری یکی از ساده ترین شیوه های موجود است، با استفاده از این شیوه ما داده های خود را بر روی فضایی متشکل از کامپیوترهای مختلف که به یکدیگر پیوسته هستند، قرار داده و در صورت نیاز به آن ها دسترسی خواهیم داشت. به عبارت دیگر رایانش ابری به معنی اجرای نرم افزارهای مختلف، ذخیره سازی و دست یابی به اطلاعات در اینترنت به جای حافظه ی موقت کامپیوترهای شخصی است. در این روش نرم افزارهای کاربردی بر روی سرورهای شبکه نصب می شوند و کاربر می تواند به آن ها از طریق هر کامپیوتر متصل به شبکه دسترسی پیدا کند. رایانش ابری مزایایی چون کم هزینه بودن و دسترسی آسان به اطلاعات و ظرفیت بالای ذخیره سازی را دارد اما معایبی چون نقض حریم خصوصی و نقض حقوق مالکیت فکری نیز در خصوص آن به چشم می خورد. 

همچنین از این جهت که صاحبان کپی رایت باید آثار خود را از ابتکار عمل ارائه دهندگان خدمات رایانش ابری حفظ کنند، کار آنها دشوار به نظر می رسد زیرا آن ها به صورت مداوم تکنولوژی های جدیدی را معرفی نموده و آثار کپی رایتی موجود را در فرمت ها و مدل های کسب و کار جدید معرفی می کنند. 

در فضای ابری، کاربران از راه دور به نرم‌افزارها دسترسی دارند و از نسخه های نرم افزاری که بر روی سرورهای ارائه دهنده ی خدمات ابر باقی می مانند، استفاده می کنند. نسخه های نرم افزار در ابر باقی می مانند، این امر سوال هایی را مطرح می کند مبنی بر این که چگونه قانون کپی رایت از منافع صاحبان کپی رایت نرم افزارها، کاربران و عموم مردم در ابر محافظت می کند.  پاسخ به این سوالات نیاز به درک این مساله دارد که در شرایط کپی کردن نرم افزارها چه اتفاقی در فضای ابری می افتد و این مساله زمینه ی تمرکز این مقاله است.

نکته ی دیگر این که اگرچه عرضه ی فضای ابری اغلب جهانی و دارای  جنبه های مختلف  اداری و قضایی است، اما قانون کپی رایت بر خدماتی که  منطقه ای و ملی باقی می مانند، حکومت می کند. به عبارت دیگر اگرچه آن چه در فضای ابری رخ می دهد ، نتایج و عواقبی بین المللی دارد اما حق کپی رایت حقی سرزمینی است و این امر مشکل را پیچیده تر می نماید.

مقدمه

چه اتفاقی در فضای ابری می افتد؟ صاحبان کپی رایت نگران هستند. کاربران سرویس های ابر ، نسخه های نرم افزاری و فایل های دیگر را بدون اجازه ی صاحبان آن ها به اشتراک می گذارند و دانلود و آپلود می نمایند و به آثار کپی رایتی با نقض محدودیت ها دسترسی پیدا می کنند. 

چه اتفاقی برای نرم افزار و نسخه های آن در فضای ابری می افتد؟

اصطلاح ابر اخیرا به یک اصطلاح صنعتی  برای برخی نرم افزارهای خدمات محور و مدل های تجاری تکنولوژی اطلاق می شود.  این انتخاب اصطلاح قابل توجه است و یک مفهوم منفی را به دنبال دارد، طرفداران حفظ حریم خصوصی داده ها، این را مشکلی در نظر می گیرند که داده ها در ابر به دلیل کاهش مشارکت کنترل کنندگان داده ها از بین می روند. با این وجود اصطلاح ابر در سراسر جهان توسط علاقمندان استفاده می شود و در طول این مقاله نیز استفاده خواهد شد. 

در خصوص حق بر حفظ حریم خصوصی داده ها و در رابطه با اطلاعات ذخیره شده در فضای ابری باید گفت تعلق ابزاری که داده ها به صورت الکترونیکی در آن ذخیره می شوند به دیگران موجب از بین رفتن حق اشخاص بر حفظ حریم خصوصی شان نخواهد شد و این امری است که طرفداران رایانش ابری در خصوص تقابل طرفداران حریم خصوصی با فضای ابری بر آن تاکید می ورزند. 

در مدل های کسب و کار فضای ابری ارائه دهندگان معمولا مالکیت فیزیکی نسخه های نرم افزار ( و سخت افزار که در نرم افزار اجرا می شود)  را حفظ نموده  و کاربران را قادر به دسترسی از راه دور و استفاده از قابلیت های نرم افزار می نماید. ارائه دهندگان فضای ابری از “برچسب های مختلفی” برای چنین ارائه هایی استفاده می کنند که از آن  جمله است: ارائه دهندگان خدمات نرم افزار  ، زیرساخت به عنوان یک سرویس ، پلت فرم به عنوان یک سرویس  و نرم افزار به عنوان یک سرویس .

تهیه کنندگان و ارائه دهندگان فضای ابری نهایتا به ورود و ثبت اطلاعات، پردازش کلمه یا خدمات حسابداری می پردازند و به عنوان مثال ارائه دهندگان ابر به خودی خود نمی توانند محصول کار یا اثری را برای مشتریان خود ایجاد کنند. به این ترتیب که آن ها صرفا ابزار نرم افزار را در دسترس قرار می دهند تا مشتریان خود به خلق آثار بپردازند. اما برخلاف آن چه که در قرارداد یا مفاد فروش آمده، ارائه دهندگان فضای ابری در مالکیت فیزیکی چنین ابزاری مشارکت ندارند. کاربران خدمات ابری صرفا دسترسی محدود از راه دور را به چنین قابلیت های خاصی و تنها برای یک دوره ی زمانی تعریف شده، کسب می نمایند.  در مدل های توزیع نرم افزارهای سنتی، کاربر هزینه ای پرداخت می نماید، یک کپی از نرم افزار را دریافت نموده و محصول کار (یا به عبارتی اثر) و داده را نگه می دارد. اما در خصوص فضای ابری کاربر هزینه ای پرداخت می کند و ارائه دهنده کپی نرم افزار را به همان شکل محصول کار و داده ها نگاه می دارد.

 ارائه دهندگان خدمات فضای ابری انواع مقررات و شروط تجاری و فناورانه را ارائه می دهند. این ارائه ها به مدل کسب و کار ارائه دهنده بستگی دارد مانند این که آیا ارائه دهنده در درجه ی اول نرم افزار خودش را ارتقا و توسعه داده است و یا از برنامه های ساخته شده توسط شرکت های دیگر استفاده کرده است. یک ارائه دهنده ی فضای ابری ممکن است محصولات و برنامه های نرم افزاری ثالثی مانند مایکروسافت ورد یا پاورپوینت را به شرکت و یا مصرف کنندگان در ایالات متحده پیشنهاد دهد. ارائه دهنده ی دیگر ممکن است بازی های رایانه ای یا اجزای آن را که توسط اشخاص ثالث ساخته شده اند میزبانی نماید. با این حال ارائه دهندگان دیگر برنامه های کاربردی شرکت خود را برای مدیریت ارتباط با مشتری ، سیستم های منابع انسانی  یا برنامه ریزی منابع سازمانی  میزبانی می کنند.  

برای وضوح تجزیه و تحلیل به یک سناریوی فنی ساده شده اشاره می کنیم: ارائه دهنده ی فضای  ابری نسخه های نرم افزار را با توسعه دادن آن ها و یا از طریق خرید، اجاره و یا دیگر معاملات با یک تامین کننده ی نرم افزار بدست می اورد. ارائه دهنده ی فضای ابری با ترکیب برنامه های کاربردی با نرم افزار سیستم عامل و برنامه هایی که تسهیل دسترسی را از راه دور ایجاد می کنند ، به ارائه ی خدمات فضای ابری و خلق آن می پردازند. بدین ترتیب این ترکیب نرم افزاری بر روی هارد دیسک های سرورها در مکان های دور با قابلیت اتصال به اینترنت را نصب می نمایند. هنگامی که ارائه دهنده ی فضای ابری خدمات فضای ابری را روشن می نماید، کپی نرم افزار نصب شده در حافظه ی با دسترسی تصادفی ((RAM از یک یا چند سرور که در آن مشتریان از کپی نرم افزار اضافی در حافظه ی با دسترسی تصادفی استفاده می نمایند تکثیر می شود. مشتریان با ارائه دهنده ی فضای ابری توافق می کنند و در محدوده ی زمانی  مشخصی  با پرداخت هزینه ای معین مجوزهای  دسترسی مانند شناسه ی کاربری و رمز عبور دریافت می نمایند. پس از آن مشتریان می توانند از طریق مرورگرهای عمومی وب مانند اینترنت اکسپلورر یا فایرفاکس به فضای ابری دسترسی پیدا کنند.  

به طور کلی آنچه یک ارائه دهنده ی خدمات ابر انجام می دهد، ارائه ی برنامه های کاربردی تجاری آنلاین است که از طریق مرورگرها یا نرم افزارهای دیگر به کاربران ارائه می شود. نرم افزارهای کاربردی و اطلاعات روی سرورها ذخیره می شوند و بر اساس تقاضا در اختیار کاربران قرار می گیرند. مصرف کنندگان رایانش ابری، مالک زیرساخت های فضای ابری نیستند و برای  کاهش  هزینه های آن، آن را از ارائه دهندگان ثالث اجاره می نمایند. کاربران رایانش ابری از پرداخت هزینه های اضافی برای خرید سخت افزار و نرم افزار اجتناب می ورزند و تنها برای آن چه که استفاده می نمایند به ارائه دهندگان فضای ابری هزینه پرداخت می کنند فلذا هزینه ی زیادی بر آن ها تحمیل نمی شود. علاوه بر این، دسترسی سریع به مجموع وسیعی از برنامه های کاربردی از دیگر مزایای آن محسوب می شود.

در خصوص مدل های استقرار ابر نیز باید گفت ابر عمومی،ابر گروهی، ابر خصوصی و ابر ترکیبی از مدل های آن محسوب می گردد: ابر عمومی مدل سنتی آن است که در آن ارائه دهنده ی فضای ابری منابع را به صورت اشتراکی به کاربران ارائه می دهد و برای استفاده ی همگانی است، ابر گروهی زمانی به وجود می آید که چندین سازمان نیاز مشابه دارند و با یک زیرساخت مشترک از مزایای رایانش ابری بهره می برند. ابر خصوصی زیرساختی است که توسط یک سازمان برای استفاده ی داخلی آن نهاد به وجود آمده است و در ابر ترکیبی چندین سرویس ابر دخیل هستند و ترکیبی از چندین ارائه دهنده ی داخلی و خارجی است.

در ادامه باید افزود سرورهای ارائه دهنده ی فضای ابری با ارسال کد HTML به درخواست های مرورگر پاسخ می دهند. هنگامی که کاربر درخواست های اضافی را ارسال می کند و سرور وب پاسخ می دهد، معمولا هیچ اتصال مداومی وجود ندارد اما کوکی  ها، سرورهای وب را برای شبیه سازی یک دوره ی مداوم فعال می سازد. کوکی ها بسته ای از اطلاعات هستند که توسط سرور وب سایت مورد نظر  به مرورگرهای اینترنتی فرستاده می شود و در صورت لزوم نیز از مرورگرهای کاربران به سرور بازمی گردد. ایجاد کنندگان وب سایت ها ، کوکی ها را ایجاد می نمایند تا امکان دسترسی بهتر به سایتشان را فراهم کنند. یک کوکی به کاربران مرورگرهای وب امکان شناسایی اطلاعات برای هر سرور یا برنامه ای که استفاده از کوکی ها را انتخاب  کرده ،اعطاء می نماید. نرم افزار مرورگر وب در کامپیوتر کاربر کد HTML را اجرا می نماید و رابط گرافیکی کاربر  را برای نرم افزار فضای ابری نمایش می دهد. به عنوان مثال اگر عرضه ی فضای ابری مایکروسافت ورد را در دسترس قرار می دهد، رابط گرافیکی کاربر ممکن است دقیقا مانند یک رابط گرافیکی کاربردر زمانی که  کاربر یک کپی از مایکروسافت ورد روی کامپیوتر خود دارد به نظر برسد. اما در سناریوی فضای ابری کپی از کد مایکروسافت ورد تنها بر روی سرورهای ارئه دهنده ی فضای ابری قرار دارد نه بر روی کامپیوتر کاربر. (نه روی رم و نه بر روی هارد دیسک کامپیوتر)

رابط گرافیکی کاربر مجموعه ای از نشانه های گرافیکی نمایش داده شده بر روی یک نرم افزار است که در آن کاربر به جای تایپ فرمان های بلند و پیچیده با کلیک برروی نشانه  های تصویری ، برنامه ها یا فرمان های گوناگون را انتخاب می کند. به عبارت دیگر یک محیط گرافیکی که نرم افزارها برای راهنمایی و کاربری بهتر افراد به کار می گیرند، رابط گرافیکی کاربر نامیده می شود. 

با توجه به این موارد ، ارائه دهنده ی فضای ابری همچنین می تواند ترتیبات متفاوتی را برای ایجاد یک رابط گرافیکی کاربر برای کاربران اتخاذ نماید؛ مانند تغییر برچسب های مختلف بر روی خطوط فرمان مثل جایگزینی تکثیر به جای کپی و پاک کردن به جای حذف کردن و غیره. هنگامی که مشتری از عرضه ی فضای ابری بهره می گیرد هر دستوری مانند وارد کردن متن، ذخیره ی سند و فرمت طراحی صفحه منجر به درخواست بر روی برنامه ای می شود که بر روی سرور ارائه دهنده ی فضای ابری قرار دارد. در پاسخ به درخواست، سرور ارائه دهنده ی فضای ابری بخشی از کد را در واحد پردازش مرکزی سرور اجرا می نماید.  برای انجام این کار بخش های مربوط به کد از کپی RAM در سطوح مختلف مخزن حافظه تکثیر می شوند ( یعنی قطعات حافظه ی کوچکتر و سریعتر بر روی سرور).  این امر می تواند چندین تکثیر جزئی از یک قطعه برنامه ایجاد نماید. هر سطح بالاتری نسبت به سطوح پایین تر آن زود گذرتر است. این نسخه های کوچک در فضاهای حافظه ای مختلف از سرورهای وب ایجاد شده اند حتی اگر صرفا یک کاربر به ارائه ی فضای ابری دسترسی داشته باشد.  کامپیوتر ها این نسخه ها را در افزایش ظرفیت اجرایی ایجاد می کنند زیرا ظرفیت ذخیره سازی در فضاهای حافظه ی سریع گران تر است و پردازنده هرگز به کل کد برنامه که بر روی هارد دیسک یا رم ذخیره می شود، احتیاجی ندارد. از لحاظ کپی کردن، آن چه بر روی سرور وب اتفاق می افتد به طور کامل برخلاف آن چیزی نیست که در کپی های نرم افزاری نصب شده بر یک کامپیوتر شخصی اتفاق می افتد. 

ارائه دهندگان فضای ابری می توانند نرم افزار خود را پیکر بندی کنند به طوری که یک کپی رم به کاربران متعدد خدمت کند. در یک ستاپ setup چند رشته ای و چند منفعتی صدها یا هزاران نفر از کاربران از نسخه ی رم ram مشابه بدون نیاز به ایجاد نسخه ی اضافی از نرم افزاری که از راه دور قابلیت های برنامه را  برای کامپیوترهای کاربران فراهم می کند ، استفاده می کنند. با زبان محاسبات جاوا برای مثال یک منبع می تواند درخواست های کاربر یا کاربران متعددی را اداره نماید. همچنین منبعی مرکب از چندین سرور سخت افزاری وجود دارد که درخواست ها را اداره می نماید به طوری که کاربر درخواست هایش را به چندین سرور مختلف ارسال می کند . در این وضعیت یک اپلیکیشن ابری مدرن، چندین فایل جاوا اسکریپت را از سرور ارائه دهنده ی ابر به کامپیوتر کاربر ارسال می نماید. اثری که مشتری با عرضه و ارائه ی فضای ابری ایجاد می کند، متشکل از داده های  ذخیره شده ( برای مثال در قالب یک پاور پوینت) در سرور ارائه دهنده ی فضای ابری است. مشتری می تواند اثر را از طریق رابط  گرافیکی کاربر  که بر روی کامپیوتر وی تکثیر شده ، مشاهده نماید. اگر مشتری اثر را در کامپیوتر خود دانلود نماید، سرور ارائه دهنده ی فضای ابری ممکن است اثر را در فایل هایی که دربردارنده ی استانداردهای مشخصی هستند و کاربر را قادر می سازند که فایل را بر روی کامپیوترش پردازش کند، تحویل دهد. 

در پاسخ به درخواست های دسترسی از جانب مشتریان، ارائه دهنده ی فضای ابری نسخه های نشانه گذاری HTML ، کدهای جاوا اسکریپت و دیگر عناصر لازم برای ارائه ی رابط  گرافیکی کاربر در یک مرورگر وب به هر کامپیوتر را از راه دور فراهم می نمایند با این هدف که دسترسی و نمایش تصویر رابط گرافیکی کاربر بر روی هر کامپیوتر از راه دور را تسهیل  نمایند. مشتریان هرگز نمی توانند کدهای زمینه ای را ببینند و آن ها در سرور ارائه دهنده ی فضای ابری پنهان می مانند (برای نمونه مثلا بر روی هارد دیسک، رم RAM و مخزن پردازنده CPU)

هنگامی که یک کاربر وجود داشته باشد، ارائه دهنده ی فضای ابری نسخه های نرم افزار را از  مالک نرم افزار(که صاحب و حافظ کپی رایت است).  خریداری می نماید کد نرم افزار مشمول حفاظت از حق نسخه برداری است، اما رابط گرافیکی کاربر ندارد یا رابط گرافیکی کاربر تحت حفاظت کپی رایت نیست (زیرا بسیار کاربردی است) ، و یا ارائه دهنده ی فضای ابری رابط  کاربری گرافیکی خود را ایجاد کرده و ان راجایگزین رابط کاربری گرافیکی اصلی نرم افزار می کند. ارائه دهنده ی فضای ابری اقدام به خرید یک نسخه از نرم افزار برای هر کاربر فضای ابری می کند. کاربر با دسترسی به سرویس فضای ابری نمی تواند هر یک از کدهای اساسی یا کد منبع نرم افزار میزبان را مشاهده نماید بلکه تنها می تواند رابط  گرافیکی کاربر که نرم افزار بر روی کامپیوتر نشان می دهد را مشاهده نماید.  کاربر نمی تواند هیچ نسخه ای از کد  منبع را بسازد یا دانلود نماید. 

اما هنگامی که چند کاربر وجود داشته باشند، ارائه دهنده ی فضای  ابری یک نسخه از نرم افزار را در حافظه ی سرور با دسترسی تصادفی در دسترس کاربران متعدد برای دسترسی همزمان قرار می دهد.  هنگامی که کاربران به یک نسخه از حافظه ی سرور با دسترسی تصادفی دسترسی داشته باشند، نمی توانند نسخه ی جدیدی را ایجاد نمایند. . 

همچنین باید دانست کاربر باید جاوا اسکریپت، برنامه ها یا نرم افزار سرویس گیرنده و یا کدهای دیگر را به منظور برگزاری جلسات از راه دور در کامپیوتر خود دانلود نماید. 

خلاصه

در زمینه ی فضای ابری ارائه دهنده ی فضای ابری معمولا  حق تکثیر صاحب کپی رایت با نصب کپی نرم افزار بر روی هارد درایو های سرور و آپلود نسخه بر روی رم RAMتحت تاثیر قرار می دهد. ایجاد یک کپی از رابط گرافیکی کاربر بر کامپیوتر کاربر نیز همچنین حق تکثیر را تحت تاثیر قرار می دهد. اگر ارائه دهنده ی فضای ابری نسخه ی از نرم افزار خریداری کند ، در این صورت بخش A ماده ی ۱۱۷ قانون کپی رایت ایالات متحده، استقرار را بدون اخذ یک مجوز جداگانه از مالک کپی رایت اجازه می دهد. 

 در فضای ابری معمولاً حق توزیع مالک کپی رایت  مطرح نمی شود زیرا کپی های نرم افزار به کامپیوتر کاربر منتقل نمی شوند.  تصاویری از رابط های کاربری گرافیکی بر روی کامپیوتر کاربر تکثیر می شوند اما فقط برای مدت زمان دسترسی و بدون تغییری در مالکیت نرم افزاری که رابط گرافیکی کاربر تولید می کند (که بر روی سرور ارائه دهنده ی فضای ابری باقی می ماند).

مواردی مانند کلیپ آرت و جاوا اسکریپت می توانند به طور دائم در کامپیوتر کاربر تکثیر شوند اما آن ها به طور معمول با شیوه هایی مثل اجاره یا فروش یا مانند آن ها ارائه نمی شوند. 

جایی که  ارائه دهنده ی فضای ابری، یک کپی از نرم افزار آفیس را برای یک شرکت به جهت دسترسی چند کارمند اختصاص می دهد، می توان استدلال کرد که نمایش حاصل از رابط گرافیکی کاربر عمومی نیست زیرا صرفا یک شخص حقوقی (شرکت) است که به نمایشگر دسترسی دارد. اما ارائه دهنده ی فضای ابری در اینجا نمی تواند به رویه ی قضایی دادگاه تکیه کند و ممکن است دادگاه برای این که بداند حق نمایش در این جا عمومی است یا خیر ،تعداد کارمندانی را که در این شرکت به فضای ابری دسترسی دارند بشمارد. 

روی هم رفته کنترل مالک کپی رایت نرم افزار بر روی آن چه در فضای ابری اتفاق می افتد در مقایسه با آن چه در توزیع آن به شکل سنتی اتفاق می افتد ، بسیار کمتر است. برای حفظ درجه ای از کنترل براساس قانون کپی رایت ایالات متحده، صاحب نرم افزار باید از فروش نسخه های آن اجتناب نماید و یا صرفا هر فروش را با فروش مجوز بهره برداری آن مشخص نماید و یا حتی بهتر از آن،  این است که نسخه های نرم افزار را در فضای ابری خود قرار دهد.  

دیدگاه خود را ثبت کنید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *