ارائه‌دهنده‌ی راهکارهای نرم‌ افزارهای سازمانی
ارائه‌دهنده‌ی راهکارهای نرم‌ افزارهای سازمانی

واژه شناسی

نام تجاری (Brand)

نام تجاری: عنوان یا نامی که تاجر و بازرگان تحت این نام به اعمال تجاری می پردازد و عامل تمایز یک تاجر یا بنگاه تجاری از سایر تاجرها یا بنگاه های تجارتی است.

انواع نام تجاری: نام تجاری ممکن است از نام و یا نام خانوادگی تاجر و یا نام فانتزی و عناوین دیگر باشد.

نام خیالی یا فانتزی: نامی است که وجود خارجی ندارد. انتخاب یک نام فانتزی و یا انتخاب یک نام با الهام از طبیعت به عنوان نام تجاری چنانچه در تعارض با اسامی قبلا توسط دیگران انتخاب و ثبت شده است در تعارض نباشد و سبب ایجاد اشتباه و گمراهی سایر افراد نباشد، با ممنوعیت قانونی مواجه نیست.

شرایط صحیح بودن نام تجاری: چنانچه یک نام فانتزی به عنوان نام تجاری انتخاب شود باید حائز شرایط ذیل باشد:

  • قانونی و مشروع باشد: نام تجاری نباید ممنوعیت قانونی داشته باشد. بنابراین اگر قانون انتخاب نامی را ممنوع کرده باشد، نمی توان به عنوان نام تجاری انتخاب نمود.

 

  • اغفال کننده و گمراه کننده نباشد: نام تجاری نباید ایجاد شبهه کند و برای مشتریان در زمینه فعالیتهای اقتصادی یا تولیدی یا خدماتی ارائه شده به وسیله تاجر یا موسسه تجاری اغفال کننده نباشد در غیر اینصورت ممکن است به عنوان تقلب شناخته شود.

 

  • خلاف اخلاق حسنه و نظم عمومی نباشد: حدود نظم عمومی با توجه به موقعیت و وضع زندگی و فرهنگ و تمدن هر جامعه مشخص می گردد.

 

  • اختصاص ندادن یک نام جغرافیایی عمومی: نام تجاری اختصاصی تاجر نمی تواند از اسامی جغرافیایی باشد که جنبه عمومی دارد. زیرا برای سایر تجار مستقر در آن ناحیه نیز امکان استفاده از نام جغرافیایی آن محل وجود دارد. البته تاجر می تواند نام تجاری خود را از ترکیب اسم جغرافیایی با یک نام دیگر انتخاب کند.


 علامت تجاری (Trade Mark)

علامت تجاری (Trade Mark): علامت تجاری متشکل از شکل، حروف و کلمات، تصاویری انحصاری است که ضمن معرفی نوعی از محصول یا خدمات به عموم و متمایز ساختن آن از محصولات یا خدمات مشابه دارای ضمانت اجرای قانونی باشد.

اشکال مختلف علامت تجاری: علامت تجاری از نظر شکل ظاهری به علائم دیداری ، علائم صوتی و علامت بویایی تقسیم می شود. همچنین علامت تجاری از یک منظر به علائم فردی و اشتراکی تقسیم می شود.

علامت دیداری: علامتی است که با چشم قابل رویت است و خود به دو گروه علامت تصویری و علامت مرکب تقسیم می شود.

علامت تصویری و علامت مرکب: عبارت از علامتی است که با شکل و تصویر مخصوص ارائه می گردد، شکل یا تصویر ممکن است به صورت عکس واقعی از اشیا باشد مانند تصویر انسان و یا حیوان یا شامل طرح ها و تصاویر انتزاعی و تخیلی باشد. علائم تصویری معمولا علائم غیرنوشتاری هستند هر چند ممکن است در علائم تصویری، نوشته، حروف یا اعداد نیز مورد استفاده قرار گیرند که در این صورت علامت را مرکب می گویند. مثل آرم یا علامت تجاری هواپیمایی ایران ایر که شامل یک طرح خیالی سیمرغ و نوشته لاتین ایران ایر و مشخصات دیگر است. معمولا نقوش انتخابی با نوع تولید یا خدمات موضوع فعالیت همخوانی دارد ولی این ارتباط یا تناسب از نظر قانون اجباری نیست. حتی ممکن است هیچ گونه همخوانی بین محصولات و علامت تجاری آن محصولات وجود نداشته باشد مانند علامت شرکت اَپل که به شکل سیبی نیم خورده است و برای محصولات الکترونیکی و کامپیوتری به کار می رود.

علامت صوتی: علامتی است که دارای صدا، آهنگ خاص و امثال آن باشد. این گونه علامت نیاز به طراحی خاص از جمله طراحی یک نت موسیقی توأم با طیف مخصوص دارد. این علامت به ترتیبی در کالا و یا تولیدات یا بر روی کارتهای تبلیغاتی نصب می شود که مشتری و مصرف کننده می تواند علامت صدا یا نت مخصوص را بشنود و از این طریق محصول اصیل را از مشابه آن تشخیص دهد. مثلا با باز کردن لپ تاپ، یک آهنگ خاص و کوتاه به گوش برسد. البته در نظام حقوقی ایران ثبت علامت صوتی پذیرفته نشده است.

علامت بویایی: بوی خاصی است که محصولی را از دیگر محصولات متمایز می کند. برای مثال، برای یک توپ تنیس، علامتی بویایی به ثبت رسیده است بدین صورت که با ضربه زدن تنیس باز به توپ، بوی چمن تازه بلند می شود. که این یک وجه تمایز برای توپ تنیس تولیدی آن شرکت است. همچنین امروزه مواد غذایی با طعم های مختلف برای فروش وارد بازار می شود در این موارد مشتری از طریق حس بویایی می تواند محصول با طعم خاص را از محصولات مشابه تمیز دهد. برای ثبت این نوع علامت در اظهارنامه ثبت می توان عنوان علامت بویایی یا ذکر طعم خاص را درج نمود مثلا فرآورده گوشتی با طعم سیر. البته در نظام حقوقی ایران ثبت علامت بویایی پذیرفته نشده است.

علامت فردی: عبارت است از نشانهای بازرگانی، صنعتی و خدماتی که فقط به یک شخص حقیقی و یا حقوقی تعلق داشته باشد و ضمن معرفی نوع فعالیت اقتصادی آن شخص، فعالیت وی را از سایرین متمایز کند که اعتبار و شهرت آن کاملا فردی و انحصاری است و به شخص معین تعلق دارد. البته مالک این علامت می تواند مجوز بهره برداری از این علامت را به دیگران اعطا کند و به عبارت دیگر، علامت فردی لزوما منحصر به یک فرد نیست.

علامت اشتراکی : عبارت است از علامتی که طبیعت آن به صورتی است که مورد استفاده ی اشخاص متعددی قرار می گیرد و محصولات یا خدمات گروهی از اشخاص حقیقی یا حقوقی را از کالاها وخدمات اشخاص دیگر متمایز می کند. مثلا پسته دامغان یا فرش کاشان می تواند علامت اشتراکی باشد. علامت اشتراکی انواعی دارد که عبارتند از:

  •  علامت جمعی: علامتی که تحت استفاده ی مالک یک اتحادیه و اعضای آن اتحادیه است.
  •  علامت تأییدی: علامتی که تحت مالکیت شخص صالحی قرار داشته و تنها تولیدکنندگانی که معیارها و استانداردهای وضع شده ی مالک علامت را رعایت کنند حق استفاده از علامت را خواهند داشت مانند علامت استاندارد ایران و علامت ایزو ۹۰۰۰٫
  •  نشانه های جغرافیایی: علامت هایی هستند که نمایانگر تولید محصول در منطقه ی جغرافیایی خاص و مطابقت محصولات با ویژگی های خاص آن منطقه می باشند.

کارکردهای علامت تجاری، سه کارکرد علامت تجاری عبارتند از:

  • تمایز بخشی (علامت تجاری به کالاهای شما هویت می بخشد و مانع مشتبه شدن محصول شما با محصولات دیگران می شود)
  • معرفی کیفیت کالا یا خدمات
  • تبلیغات و بازاریابی.

علامت های تجاری ممنوع: مطابق با قانون ثبت اختراعات، طرحهای صنعتی و علائم تجاری مصوب ۱۳۸۶ علامتهای زیر قابل ثبت نیست:

  • اگر علامت نتواند کالا یا خدمات یک موسسه را از کالا و خدمات موسسه دیگر متمایز کند.
  • اگر علامت خلاف موازین شرع یا نظم عمومی یا اخلاق حسنه باشد.
  • اگر علامت موجب گمراهی در مورد مبدا جغرافیایی کالا یا خدمات یا خصوصیات آن شود.
  • اگر علامت عین یا تقلید نشان نظامی، پرچم، یا سایر نشانهای مملکتی یا نام یا نام اختصاری یا حروف اول یک نام یا نشان رسمی متعلق به کشور، سازمانهای بین المللی یا سازمانهایی که تحت کنوانسیونهای بین المللی تاسیس شده اند، بوده یا موارد مذکور یکی از اجزاء آن علامت باشد.
  • اگر علامت عین یا به طرز گمراه کننده ای شبیه یا ترجمه یک علامت یا نام تجاری باشد که برای همان کالا یا خدمات مشابه متعلق به موسسه دیگری در ایران معروف است.
  • اگر علامت عین یا شبیه علامتی باشد که قبلا برای خدمات غیرمشابه، ثبت و معروف شده باشد. مشروط به اینکه عرفا میان استفاده از علامت و مالک علامت ارتباط وجود داشته و ثبت آن به منافع مالک علامت قبلی لطمه وارد سازد.
  • اگر علامت عین علامتی باشد که قبلا به نام مالک دیگری ثبت شده و یا تاریخ تقاضای ثبت آن مقدم، یا دارای حق تقدم همان کالا و خدمات و یا برای کالا و خدماتی است که به لحاظ ارتباط و شباهت موجب فریب و گمراهی شود.

اسرار تجاری (Trade Secrets)

 

تعریف اسرار تجاری: هر نوع اطلاعات که دارای ارزش اقتصادی مستقل بالقوه یا بالفعل یا ارزش رقابتی است، به سبب آنکه عموما ناشناخته است و به سادگی و از طرق قانونی قابل دستیابی یا احراز نبوده و دارنده قانونی، تدابیر متعارفی را برای حفظ محرمانگی آنها ترتیب می دهد.

ویژگی های اسرار تجاری: ویژگی های قابل ذکر برای اسرار تجاری عبارتند از واجد ارزش اقتصادی مستقل باشد، افشاء نشده باشد، مالک آن اقدامات متعارفی به منظور حفظ و عدم افشای آن انجام داده باشد.

  • ارزش تجاری مستقل داشته باشد: اسرار تجاری مانند کالای سرمایه ای ارزشمندی است که نقش مهمی در سوددهی شرکت ها و بنگاه های تجاری دارد. اسرار تجاری علاوه بر ارزش مستقل مزایای رقابتی نیز برای دارنده خود فراهم می آورد. بدین معنی که راز تجاری، دارنده را از لحاظ رقابتی در موضع قوی تر نسبت به رقبای خود که وقوفی به اطلاعات مذکور ندارند می نشاند. ارزشی که اسرار تجاری ارائه می کند ممکن است بالفعل باشد مثل فرمول سری تولید شیشه ها با مقاومت بالا که عملیاتی شده و محصول آن به بازار عرضه گردیده است. یا ممکن است ارزش مزبور بالقوه باشد، یعنی با آنکه اطلاعات محرمانه هنوز در امر تولید یا ارائه خدمات مورد بهره برداری واقع نشده اند اما این قابلیت را دارند که با بکارگیری آنها بتوان منافعی به دست آورد.
  • افشاء نشده باشد: اطلاعاتی در دایره اسرار تجاری قرار می گیرند که عموما ناشناخته باشند. اگر اطلاعات در دسترس عموم باشد یا در تجارتی که به کار گرفته می شود آگاهی عمومی نسبت به آن وجود داشته باشد، راز تجاری به حساب نمی آید.
  • اقدامات متعارف مالک برای حفظ و عدم افشاء اطلاعات: مالک باید اقدامات لازم را برای محرمانه نگاه داشتن اطلاعات سری خود انجام داده باشد. برای مثال، در صورتی که فردی را در شرکت خود استخدام کند که به اطلاعات محرمانه دسترسی دارد باید از او تعهدی مبنی بر عدم افشاء اسرار در طول مدت استخدام و حتی پس از اتمام رابطه ی استخدامی اخذ نماید.

مصادیق اسرار تجاری: مصادیق اسرار تجاری بسیار گسترده است با این حال می توان آن را به اطلاعات کاری، فراگردها (اطلاعات گردآوری شده در زمینه های مختلف)، اطلاعات مالی، ایده ها، اطلاعات علمی و فنی و اطلاعات رایانه ای تقسیم کرد.

  • اطلاعات کاری (Business information): اطلاعات داخلی یک شرکت را می توان در دسته اسرار تجاری طبقه بندی نمود اگر افشای آنها تأثیر منفی بر رقابت شرکت گذارد. اطلاعات مانند طرحهای تجاری (راهبردهای کلی که مدیران برای ساماندهی فعالیت شرکت پیش بینی کرده اند)، طرحهای بازاریابی (جزئیات اقداماتی که به هدف توسعه بازار مصرف محصولات یا عرضه خدمات صورت می گیرند) و طرح های تبلیغاتی.
  • فراگردها (Compilation): فراگردها نتیجه گردآوری اطلاعات در زمینه های مختلف هستند که با احراز شرایط از آنها به عنوان مصادیق اسرار تجاری یاد می شود. از مصادیق مهم فراگردها لیست مشتریان و پایگاه داده ها هستند.
  • اطلاعات مالی (Financial Information): اطلاعات مالی اشخاص برای رقبا و شرکای تجاری اهمیت وافری دارد. زیرا اشخاص بر اساس این اطلاعات فعالیتهای تجاری خود را مدیریت میکنند. هزینه های کلی یک شرکت در یک مدت فعالیت، اطلاعات فروش کالاها، اطلاعات مربوط به قیمت تمام شده، اطلاعات بودجه، تراز مالی، تعهدات بانکی و میزان دیون سهم سرمایه گذاری سهامداران از مصادیق اسرار تجاری محسوب میشوند.
  • ایده ها: اغلب افراد مفاهیمی را مطرح می کنند که تا کنون مورد بهره برداری قرار نگرفته اند و احتمالا ارزش اقتصادی دارند. محافظت از ایده به عنوان اسرار تجاری زمانی است که ایده وارد سیستمی شود که ارزش بالقوه ایده را می داند. به عنوان مثال فردی برای یک برنامه تلویزیونی ایده ای را مطرح نماید، اگر این فرد در کار تولید برنامه های تلویزیونی نباشد، آن ایده نمیتواند یک مزیت رقابتی بر سایر رقبا محسوب شود. به عبارت دیگر به عنوان اسرار تجاری محسوب نمیشود.
  • اطلاعات علمی و فنی: این گروه خود شامل موارد متعددی است که از جمله آنها می توان به فرمول ها، اسرار صنعتی و دانش فنی اشاره نمود:  الف) فرمولها: فرمولهای ساختی که هم محرمانه اند و هم برای مالک مزیت رقابتی می آورند، به صورت اسرار تجاری طبقه بندی می شود. یک فرمول می تواند از هر ترکیب یا اجزایی که یک محصول خاص را پدید می آورند، تشکیل شده باشد. مانند فرمول نوشابه-های بدون الکل، حلّال های صنعتی. ب) اسرار صنعتی: اسرار تجاری با ماهیت فنی، تکنولوژیکی، علمی یا مکانیکی می باشند. فرآیندها، طرحهای صنعتی ثبت نشده، تکنیکها و روشهای ساخت و ساز و مواردی از این قبیل اسرار صنعتی میباشند. ج)دانش فنی (know-how): دانش فنی همیشه محرمانه نیست اما برای انجام کار به آن احتیاج است. اگرچه دانش فنی ترکیبی از اطلاعات سری و غیر سری می باشد، شرکت معمولا آن را به عنوان راز تجاری تلقی می کند و با کارکنانی که با آن سر و کار دارند قرارداد عدم افشای اسرار امضاء میکنند. در کنار دانش فنی که عمدتا می توان آن را بصورت مکتوب و در قالب اسناد منتقل کرد، (show-how) قرار می گیرد که منظور از آن دانسته هایی است که تنها از طریق آموزش قبل انتقال هستند و بدون تردید از مصادیق بارز اسرار تجاری هستند.
  • اطلاعات رایانه ای: تأثیر تجارت الکترونیک بر اطلاعات محرمانه این است که نوع الکترونیکی اطلاعات محرمانه از مصادیق اسرار تجاری هستند که از جمله آن می توان به نرم افزارها، برنامه ها و کدهای رایانه ای اشاره کرد.

 


 

حق اختراع (Patent)

 

اختراع (Invention): اختراع نتیجه فکر فرد یا افراد است که برای اولین بار فرآیند یا فرآورده ای خاص را ارائه می کند و مشکلی را در یک حرفه، فناوری، صنعت و مانند آن حل می کند. ابداع محصول صنعتی جدید که سابقا نمونه ی آن وجود نداشته است، ساخت وسیله نو، به کار بردن وسایل موجود به شیوه ای نو به منظور بدست آوردن یک نتیجه یا محصول صنعتی و یا کشاورزی جدید، از مصادیق پدید آوردن چیزی نو است.

حق اختراع(Patent): از اقسام حقوق مربوط به مالکیت فکری است که توسط مقامات صالح به مخترع داده می شود تا از اختراع برای مدت معین (حداکثر بیست سال) استفاده و بهره برداری کند. در نتیجه دارا بودن حق اختراع، مخترع می¬¬تواند مانع بهره-برداری تجاری دیگران از اختراع شود.

کشف علمی (Scientific discovery): شناسایی پدیده ها، خصوصیات یا ضوابط مادی جهان است که تا کنون ناشناخته بوده است ولی با تحقیق و پژوهش مورد شناسایی قرار گرفته است یا ممکن است در آینده شناسایی شود.

اختراع محصول/ اختراع فرآورده (Invention of product): ساخت و تولید یک شی یا ماده مخصوصی است که آن را از اشیاء یا مواد مشابه دیگر متمایز می کند. مثلا ابداع یک عضو مصنوعی بدن انسان که به جای عضو طبیعی کاربرد داشته باشد.

اختراع فرآیند (Invention of process): ابداع روشی است که به کمک آن روش یا ابزار، محصولی تولید گردد یا با روشی خاص و تکنیک مخصوص مشکل یا مشکلات فنی، صنعتی یا کشاورزی حل شود. مثلا اختراع روشی برای آبیاری قطره ای در کشاورزی.

ویژگی های اختراع: شامل خصوصیات اساسی برای تحقق اختراع که شامل جدید بودن، داشتن گام ابتکاری و کاربرد صنعتی است. جدید بودن به این معناست که در قلمرو فنون و صنایع قبلا سابقه نداشته است و برای افرادی که در آن فن مهارت عادی و معمولی دارند، پدیده ناآشنا باشد. کاربرد صنعتی داشتن به این معناست که به کمک آن پدیده ابداعی کالایی ساخته شود و یا محصولی تولید گردد یا خدمات تجاری و امثال آن را بتوان ارائه داد.

گواهی نامه اختراع: سندی است که اداره ثبت مالکیت صنعتی، برای حمایت از اختراع صادر می کند و دارنده آن می تواند از حقوق انحصاری آن بهره مند شود. حقوق اختراع ثبت شده منحصرا به مخترع تعلق دارد.

ثبت اختراع سرزمینی: یعنی یک اختراع فقط در قلمرو سیاسی و بر طیق ضوابط و مقررات یک کشور به ثبت برسد.

ثبت منطقه ای اختراع: یعنی مخترع موضوع اختراع خود را در سازمان منطقه ای که دول مختلف ضوابط و مقررات یکسانی را برای ثبت اختراع به موجب معاهده ای پذیرفته اند، به ثبت برساند. فایده ثبت منطقه ای اختراع این است که با تسلیم یک اظهارنامه به یک زبان، پرداخت یک هزینه و با یک بررسی مفاد اظهارنامه و موضوع اختراع، متقاضی موفق به اخذ گواهی نامه اختراع می شود که در تمام کشورهای تعیین شده در اظهارنامه اعتبار خواهد داشت. و البته بی اعتبار شدن گواهی موجب سلب حمایت در همه کشورهای تعیین شده خواهد شد. پنج سازمان منطقه ای ثبت اختراع در جهان وجود دارد: اداره اروپایی ثبت اختراع، سازمان اروپایی آسیایی ثبت اختراع، اداره ثبت اختراعات شورای همکاری خلیج فارس، سازمان منطقه ای مالکیت معنوی آفریقا، سازمان مالکیت معنوی آفریقا.

ثبت بین المللی اختراع: مخترع هم زمان با تسلیم اظهارنامه ثبت اختراع در یک کشور، در کشورهای مختلف دیگر اقدام به تسلیم اظهارنامه ثبت اختراع کند. این نوع ثبت محدود به کشورهای یک منطقه ی خاص نیست و از این نظر با ثبت منطقه ای متفاوت است. معاهده ی همکاری ثبت اختراع (PCT) معاهده ای است که امکان ثبت بین المللی را فراهم آورده است.

حق مادی اختراع: حق بهره برداری انحصاری به وسیله دارنده گواهی نامه اختراع از موضوع آن یا انتقال حق مزبور به شخص دیگر به موجب قرارداد یا انتقال قهری آن به ورثه صاحب حق است. این حقوق شامل تولید و به کارگیری فرآورده ها یا تولید محصولات، عرضه محصولات برای فروش و فروش محصولات ، استفاده از کالاها و محصولات، ذخیره سازی و نگهداری کالاها و محصولات به قصد عرضه برای فروش یا فروش، صادر کردن تولیدات موضوع اختراع یا صدور روش و ابزار اختراع شده به خارج از کشور برای فروش، وارد کردن کالاها و فرآورده های اختراعی یا روش و ابزار اختراع شده به داخل کشور.

 


کپی رایت (Copy Right)

 

کپی رایت (copy right): کپی رایت یا حق تألیف حقی است که برای پدیدآورنده یک اثر بوجود می آید، مشروط به آنکه اثر اصالت داشته باشد و از آثار گذشتگان و دیگران در پدید آوردن آن استفادۀ غیرمجاز نشده باشد. پدید آورنده نسبت به اثر خود از حقوق مادی و معنوی برخوردار است. این حق این حق به محض آفرینش اثر ایجاد می شود.

پدید آورنده: کسی است که اثر ادبی و هنری در نتیجه ابتکار و ابداع او پدید آمده است. ممکن است پدیدآورنده اثر ادبی و هنری از افشای نام خود اجتناب کند و اثر را بدون ذکر نام و یا با نام مستعار منتشر کند ولی این امر را نباید صرفنظر کردن وی از حقوق مادی و معنوی خود تلقی نمود.

آثار مورد حمایت کپی رایت: مصادیق آثار مورد حمایت کپی رایت در چهار گروه قابل تقسیم است: ۱٫ آثار ادبی، ۲٫ عناوین آثار، ۳٫ آثار هنری، ۴٫ آثار رایانه ای

آثار ادبی: معمولا در قوانین مختلف آثار ادبی تعریف نشده است و به ذکر مصادیق آن اکتفا شده است. در قانون انگلستان اثر ادبی عبارت از هر اثر غیر نمایشی و غیر موسیقایی است که به صورت مکتوب، شفاهی یا کلامی پدید آمده باشد. آثار ادبی را می توان به سه گروه آثار نوشته، آثار اقتباسی و آثار شفاهی تقسیم کرد.

اثر نوشته: نوشته بودن یا مکتوب بودن شرط حمایت قانونگذار است. با توجه به فناوری های نوین، نوشته صرفا به مفهوم سنتی خود یعنی نوشته کاغذی منحصر نمی شود و شامل نوشته های الکترونیکی (داده پیام) نیز می شود.

اثر اقتباسی: اثری است که از نظر شکل بیان و هم از نظر محتوا دارای اصالت است هر چند که مشخصا عناصر خاصی را از اثر اصلی یا ابتدائی گرفته باشد. اثر اقتباسی در مفهوم خاص خود عمدتا گذر از یک نوع اثر به نوع دیگر است مانند استفاده از رمان برای ساخت یک نمایشنامه. اما در مفهوم عام خود شامل تصحیح، تلخیص و به روز کردن نیز می گردد.

تصحیح اثر: زمانی که یک اثر، خصوصا علمی بعد از گذشت زمان قابل استفاده نباشد و نیاز به اصلاحات داشته باشد، بازنگری آن ضروری است. اما اگر مولف به علت فوت یا کهولت سن قادر به این کار نباشد، این امکان وجود دارد که بازماندگان یا مسئولان دولتی از شخصی واجد شرایط بخواهند تا اثر را تصحیح کند. پدید آورنده اثر تصحیحی باید حقوق معنوی اثر پدید آورنده اصلی از جمله احترام به نام و سمت پدیدآورنده و تمامیت اثر را رعایت کند.

تلخیص اثر: منظور خلاصه و مختصر کردن اثر قبلی به منظور قابل فهم و روشن تر کردن آن است و در صورتی مورد حمایت خواهد بود که دارای اصالت باشد. برای تلخیص، کسب اجازه و موافقت پدید آورنده اثر اصلی ضرورت دارد.

به روز کردن: منظور از بروز کردن، انتشار مجدد اثر بدون ایجاد تغییرات ماهوی در آن است. به روز کردن معمولا از طریق پاورقی یا صفحات و توضیحات اضافی انجام می گیرد.

ترجمه: آثاری هستند که صرفا از حیث شکل بیان تازگی دارند، ولی از حیث محتوا همانند آثار اصلی و زبان اصلی هستند. قانون ترجمه، تکثیر کتب، نشریات و آثار صوتی ۱۳۵۲صراحتا حق تکثیر یا تجدید چاپ، بهره برداری، نشر و پخش هر ترجمه ای را با مترجم یا وارث قانونی او می داند.

اثر شفاهی: اثر شفاهی نیز همانند اثر کتبی زائیده تراوشات فکری پدیدآورنده است و باید مورد حمایت مقنن قرار گیرد. در اثر نوشته نیز اصالت در محتوا و یا شکل وجود دارد. اما در مقررات مرتبط با حق مولف ایران تصریحی به اثر شفاهی و حمایت از آن نشده است.

عناوین آثار: انواع مختلف آثار فکری نظیر اثر ادبی، موسیقایی، هنرهای تجسمی و حتی نرم افزارها هم دارای عنوان است. به تصریح قانون حمایت از حقوق مولفان، مصنفان و هنرمندان ۱۳۴۸ هیچ کس نمی تواند نام و عنوان و نشان ویژهای که معرف اثر است برای اثر دیگری از همان نوع یا مانند آن به ترتیبی که ایجاد شبهه کند، به کار برد. این حمایت در خصوص نرم افزارها نیز وجود دارد. دو نکته را باید در خصوص عناوین و نشانهای آثار مورد توجه قرار داد: اول : حمایت از عنوان و نشان منوط به اصالت آن نیست به عبارت دیگر لازم نیست عنوان را حتما خود پدیدآورنده انتخاب کرده باشد. . دوم: اگر نام، عنوان یا نشان در نوع دیگری از آثار به کار رود، منعی ندارد. مثلا عنوان «مهتاب» برای یک اثر موسیقایی به کار رفته است استفاده از آن در یک اثر سینمایی یا برای یک مجله هنری مانعی ندارد. زیرا ایجاد شبهه در این موارد بعید به نظر می رسد.
اثر موسیقایی: در هر اثر موسیقایی سه عنصر ملودی، هارمونی و ریتم وجود دارد و حمایت قانونی از هر یک از عناصر به صورت جداگانه انجام میشود. به عنوان مثال اگر در یک اثر موسیقایی هر یک از این قسمت ها را یک نفر کار کرده باشد، هر کدام بصورت جداگانه مشمول حمایت قانون قرار میگیرند.

اثر رایانه ای: اثر رایانه ای در دو گروه نرم افزار و پایگاه داده تقسیم می شود. نرم افزار مجموعهای از رویه ها، دستورالعمل ها، فرامین و مستندات است که به صورت نشانه (کد) یا به صورت دیگر بیان شود و در صورت ارائه به یک سامانه پردازنده متناسب، آن سامانه توانمندی اجرا و انجام کار مشخص یا تحصیل نتیجه مورد نظر را داشته باشد. پایگاه داده (به عنوان مثال یک وب سایت) مجموعه ای از اطلاعات سیستماتیک ذخیره شده است که با ابزارهای الکترونیک قابل دسترس است. پایگاه داده نتیجه سرمایه گذاری و صرف وقت برای ساماندهی و عرضه داده ها در قالب اطلاعات مفید و با سهولت دسترسی است.

 


نرم افزار (Software)

 

نرم افزار (Software): مجموعه ای از رویه ها، دستورالعمل ها، فرامین و مستندات است که به صورت نشانه (کد) یا به صورت دیگر بیان شود و در صورت ارائه به یک سامانه پردازنده متناسب، آن سامانه توانمندی اجرا و انجام کار مشخص یا تحصیل نتیجه مورد نظر را داشته باشد.

پدیدآورنده نرم افزار: شخص یا اشخاصی هستند که بر اساس دانش و ابتکار خود کلیه مراحل مربوط‌ اعم از تحلیل‌، طراحی‌، ساخت و پیاده‌سازی نرم‌افزار را انجام دهند.

نرم افزار نهفته: نرم افزارهای نهفته در درون انواع دستگاه ها پنهان هستند، به گونه ای که ممکن است جزئی از دستگاه تلقی شوند. در انواع دستگاه ¬های هوشمند از لوازم شخصی و خانگی گرفته تا هواپیما و موشک نوعی نرم افزار نهفته نقش دارد و عملکرد آنها را میسر و کنترل می کند.

نرم افزار آزاد (Free Software): نرم افزاری است که یک کاربر، برای استفاده، تغییر و توزیع آن آزاد است. نرم افزار آزاد به طور کلی بدون هزینه است. واژۀ رایگان به آزاد بودن نرم افزار از نظام کپی رایت، توزیع اشاره دارد. البته باید در نظر داشت، اگرچه نرم‌افزارهای آزاد به طور رایگان قابل دانلود و استفاده هستند، اما ممکن است لزوما قابلیت استفاده مجدد و تغییر و اصلاح توسط کاربر را نداشته ‌باشند.

نرم افزار متن باز (Open Source Software): نرم افزاری است که استفاده از آنها در چهار زمینه با آزادی عمل همراه است: آزادی عمل در اجرای برنامه نرم افزاری برای هر مقصود مورد نظر کاربر، آزادی عمل در زمینه بررسی و مطالعه پیرامون چگونگی کارکرد نرم افزار و امکان اعمال تغییرات مورد نظر کاربر، آزادی عمل در زمینه توزیع مجدد و بدون محدودیت برنامه نرم افزاری، آزادی عمل در زمینه توزیع برنامه نرم افزاری تغییر یافته توسط کاربر. بدین ترتیب کنترل و هدایت محصول نرم افزاری در انحصار یک فرد یا شرکت نیست.در اختیار بودن متن برنامه ها برای این نرم افزارها یک اصل عمده و اساسی محسوب می شود.

نرم افزار اختصاصی (Proprietary Software): در نرم افزارهای اختصاصی، حقوق قانونی منحصرا برای دارنده حق تکثیر باقی می مانند. اکثر نرم افزارهای اختصاصی به صورت منبع بسته در دسترس قرار می گیرند. این نوع نرم‌افزار متعلق به یک شرکت یا شخص حقیقی است و استفاده از آنها مستلزم خرید یا کسب مجوز بهره‌برداری از دارنده است. دسترسی به کدهای منبع و تغییر آنها توسط کاربر در نرم‌افزارهای اختصاصی، امکانپذیر نیست. بعضا نرم افزار اختصاصی به شکل نرم افزار مشروط یا نرم افزار معرف (Demoware) خواهد بود که کاربران جهت استفاده از آنها وجهی را پرداخت نمی کنند و به صورت اینترنتی یا در قالب های سخت افزارهای حامل که نیاز به بسته بندی تجاری مجزا ندارند، به مشتریان ارائه می شوند.

نرم افزارهای رده عام(Off-the-Shelf Software): نرم افزار رده عام، بدون در نظر گرفتن رده و کاربر خاص، تولید می شود. این نرم افزار حتی ممکن است به منظور خاص یا در خصوص نیازهای کاربری خاص، طراحی شده باشند اما قابلیت استفادۀ عام داشته باشند و طیف وسیعی از کاربران بتوانند با استفاده از آن نیاز خود را در زمینۀ مطلوب خودشان برطرف نمایند.

نرم افزار مرکب (Composite software): نرم افزاری است که از اجزاء نرم افزاری متعددی تشکیل شده و یک یا چند فناوری را به خدمت گرفته است. بطور معمول یک یا چند جزء نرم افزار مرکب از قبل موجود و در دسترس است و فناوری لازم به جای اینکه از ابتدا و با صرف وقت و هزینه زیاد طراحی و پیاده سازی شود، از بین اجزاء موجود انتخاب و محصول نهایی به کمک آنها تهیه می شود.

بد افزار (Malware): اشاره به هر گونه نرم افزار مخرب دارد و یک طیف وسیع تر از نرم افزارهایی را در بر می گیرد که به هر شکل، تهدیدی برای امنیت رایانه می باشند. ابزارهای تبلیغاتی مزاحم، جاسوس افزارها، ویروس های رایانه ای، کرم های رایانه ای، اسب های تروجان و یا ترس افزارها، مصادیق نرم افزارهای مخرب می باشند.

نرم افزار جمعی ( Collective Software): نرم افزاری است که تحت مدیریت، ابتکار و نام یک شخص حقیقی و حقوقی –عمدتا شرکتهای نرم افزاری- توسط یک تیم انجام می شود. شخص حقیقی و یا حقوقی که نرم افزار با مدیریت و سرمایه گذاری او به وجود آمده است، صاحب حقوق مادی اثر جمعی شناخته می شود.

پایگاه داده: (Data Base): مجموعه ای از اطلاعات سیستماتیک ذخیره شده است که با ابزارهای الکترونیک قابل دسترس است. پایگاه داده نتیجه سرمایه¬گذاری و صرف وقت برای ساماندهی و عرضه داده¬ها در قالب اطلاعات مفید و با سهولت دسترسی است.

وب سایت (Web Site): از دو جزء وب(web) و سایت (site) تشکیل شده است و به مجموعه ای از صفحات گفته می شود که شامل متن، فایل گرافیکی و فایل صوتی می باشد. وب سایت ها نوعا به دو دسته کلی تقسیم می شوند: دسته ای که جنبه اطلاع رسانی دارد و دسته دیگر بستر کسب و کار است. وب سایت های اطلاع رسانی بنا به اهمیت و ارزش اطلاعاتی که در اختیار می گذارند، مورد توجه قرار می-گیرند. ارزش وب سایت های کسب و کار در ایده تجاری و مدل کسب و کار زیر بنای آن است.

نسخه پشتیبان (Back up): شخصی که به موجب قانون و یا قرارداد، حق بهره¬برداری از یک نرم افزار را دارد، می¬تواند به منظور استمرار استفاده از آن و ممانعت از خطر از بین رفتن و یا ویروسی شدن، از نسخه اصلی یک نسخه پشتیبان تهیه کند.

دی کامپایل کردن (Decompile): انجام مهندسی معکوس برای دستیابی به تمام یا بخشی از کد منبع (متن برنامه) یک نرم افزار رایانه ای است. دی کامپایل کردن عکس کامپایل کردن (Compile) است که در آن دستورهای نگارش یافته توسط تحلیل گر به برنامه ریز به صورت دستورالعمل¬های قابل اجرا توسط رایانه تغییر شکل می دهد.

حق معنوی نرم افزار: حق معنوی بخشی از حقوق پدیدآورندگان آثار فکری است که اساسا جنبه مالی و اقتصادی ندارد و وابسته به شخصیت پدیدآورنده است. در واقع هر پدیدآورنده مهر شخصیت خود را بر روی آفریده خود می زند و از آن یک اثر اصیل می سازد. حق معنوی محدود به زمان و مکان نیست و غیرقابل انتقال است‌. چهار حق معنوی شامل حق افشاء (right to disclose)، حق سرپرستی یا انتساب اثر(paternity right)، حق تمامیت اثر( right to integrity)و حق عدول یا استرداد (right to withdraw)برای پدیدآورندگان آثار فکری شناخته شده است.

حقوق مادی نرم افزار: حق پدیدآورنده نسبت به نرم افزار است که جنبه مالی و اقتصادی دارد و قابل نقل و انتقال است مواردی مانند حق نشر و تکثیر و حق توزیع به عنوان حقوق مادی نرم افزار شناخته می شوند.

نشر نرم افزار: قراردادن نرم‌افزار در معرض استفاده عموم اعم از اینکه بر روی یکی از حاملهای‌ رایانه‌ای تکثیر شده باشد یا به منظور فوق در محیطهای رایانه‌ای قابل استفاده برای دیگران قرار داده شود.

عرضه نرم افزار: ارائه نرم‌افزار برای استفاده شخص یا اشخاص معین دیگر در زمان یا مکان محدود و برای بهره‌برداری مشخص‌.

شبیه سازی نرم افزار: انجام تغییراتی در بعضی اجزاء نرم افزار و حفظ عناصر اصلی آن و یا تولید نرم افزار ظاهرا متفاوت با استفاده از عناصر نرم افزار اولیه به نحوی که نتوان آن را یک نرم افزار جدید به حساب آورد.

 

 

دیدگاه خود را ثبت کنید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *