ارائه‌دهنده‌ی راهکارهای نرم‌ افزارهای سازمانی
ارائه‌دهنده‌ی راهکارهای نرم‌ افزارهای سازمانی

مروری بر حقوق مالکیت فکری – بخش سوم:نظام حقوقی حاکم بر نرم افزار‌؛حق مولف یا حق اختراع

همکاران سیستم – همانطور که در دو مقاله پیش به توصیف دو نظام حقوقی حامی مالکیت‌های فکری در دو حوزه ادبی – هنری و مالکیت صنعتی با دو عنوان «کپی‌رایت» و «حق اختراع» پرداخته شد، حال نوبت آن رسیده است که ببینیم نرم افزارهای رایانه‌ای از حمایت‌های کدام یک بهره‌مند می‌شود. 

می‌توان نرم افزار را از جهاتی شبیه آثار ادبی و هنری دانست و آن را از حق تالیف (کپی رایت) بهره‌مند نمود و یا نرم افزار را به نوعی اخترع به حساب آورد و حق اختراع (پتنت) را برای حفظ حقوق مربوط به آن به کار گرفت. و هم چنین راه سوم دیگری نیز وجود دارد و آن وضع مقررات خاص نرم افزار است.
بنابراین به طور کلی حقوق مربوط به نرم افزار را می‌توان به سه دسته تقسیم نمود:
۱- حق مولف / کپی رایت:
۲- حق اختراع
۳- نظام حقوقی خاص نرم افزار

می‌توان نرم افزار را از جهاتی شبیه آثار ادبی و هنری دانست و آن را از حق تالیف (کپی رایت) بهره‌مند نمود و یا نرم افزار را به نوعی اخترع به حساب آورد و حق اختراع (پتنت) را برای حفظ حقوق مربوط به آن به کار گرفت

نرم افزار از جهتی به اختراع شباهت دارد و آن فنی بودن اثر و فقدان جنبه‌های ذوقی و احساسی که خاص آثار ادبی و هنری است به همین دلیل به ذهن می‌رسد که مشمول نظام حقوقی حاکم بر اختراعات شود اما این دیدگاه رفته رفته متروک شد زیرا در زمانی که ایده حمایت از نرم افزار طرح شده بود حمایت از نرم افزار تحت نظام حقوقی حاکم بر آثار ادبی و هنری در کنوانسیون برن، بیشتر می‌توانست نرم افزار‌ها را مورد پوشش حمایتی قرار دهد. زیرا به سختی امکان پذیر است که بتوان نرم افزاری را اختراع کرد که مشمول ویژگی نو و بی‌سابقه بودن باشد زیرا معمولا نرم افزار‌ها بر مبنای نرم افزارهای مشابه پیشین خلق می‌گردد. به همین دلیل برخی از مقررات با صراحت نرم افزار را از شمول اختراعات مستثنی کرده‌اند.
علت دیگر آنکه قابلیت استناد به کنوانسیون برن که راجع به حق تالیف (کپی رایت) مقرر شده بود می‌توانست به سرعت این خلا قانونی را پر کند و نرم افزار‌ها را از حمایت‌های قانونی موجود بهره‌مند کند.
دستورالعمل اروپایی ۱۴ می‌۱۹۹۱ راجع به حمایت از نرم افزار‌ها، نظام حقوق مولف را در مورد نرم افزار مورد پذیرش قرار داد و از آن پس کشور‌های اروپایی با اصلاح قوانین خود، نرم افزار‌ها را در حکم آثار ادبی و هنری دانسته و مشمول حمایت‌های قانونی آن دانسته‌اند.
پیش از تصویب قانون حمایت از حقوق پدیدآورندگان آثار رایانه‌ای مصوب ۱۳۷۹، عده‌ای همین شیوه را برای حمایت از نرم افزار‌ها برگزیده بودند و با استناد به قانون حمایت مولفان، مصنفان و هنرمندان مصوب ۱۳۴۸ با تلقی نمودن نرم افزار به عنوان «اثر فنی» مذکور در بند ۱۱ ماده ۲ این قانون، حق مولف را برای پدیدآورندگان نرم افزار قائل شدند.
اما با تصویب قانون حمایت از حقوق پدیدآورندگان آثار رایانه‌ای در سال ۱۳۷۹ و آیین نامه اجرایی آن (۱۳۸۳)، قانون گذار راه حل سوم را برگزیده است یعنی تدوین نظام حقوقی خاص نرم افزار که البته امکان ثبت نرم افزار به عنوان اختراع و تعلق حق مخترع (پتنت) نیز در آن پیش بینی شده است.
حقوق معنوی پدیدآورنده نرم افزار در این قانون عبارتست از حق سرپرستی (حق انتساب اثر به پدیدآورنده آن) که محدود به این یک مورد نکرده است، البته نامی از سایر حقوق معنوی یعنی حق افشای اثر، حق تمامیت اثر و حق عدول از آن ذکر نشده است و بهتر آن بود که در قانونی که حقوق مربوط به پدیدآورنده نرم افزار را تعیین می‌کند تمام موارد را بر می‌شمرد.
و در مورد حقوق مادی مربوط به پدیدآورنده نرم افزار نیز مواردی را نام برده است:
۱-حق تکثیر ۲-حق نشر به معنای قراردادن نرم‌افزار در معرض استفاده عموم ۳- حق عرضه: ارائه نرم‌افزار برای استفاده شخص یا اشخاص معین دیگر در زمان یا مکان محدود و برای بهره‌برداری مشخص۴ -حق اجرا: استفاده عملی و کاربردی از نرم‌افزار در محیط‌های رایانه‌ای و ۵ – حق استفاده شخصی

ضمانت اجرای نقض این حقوق چیست؟
ماده ۱۳ قانون مصوب ۱۳۷۹ مقرر کرده است که هرکس حقوق مورد حمایت این قانون را نقض نماید علاوه بر جبران خسارت به حبس از نود و یک روز تا شش ماه و جزای نقدی از ده‌میلیون (۰۰۰. ۰۰۰. ۱۰) تا پنجاه میلیون (۰۰۰ ۰۰۰ ۵۰) ریال محکوم می‌گردد.
حقوق مصرح در این قانون که مستوجب کیفر فوق است عبارتست از؛ حق نشر، عرضه، اجرا و حق بهره برداری مادی و معنوی که متعلق به پدیدآورنده است. سایر حقوق مورد اشاره شامل
۱-حمایت از نام، عنوان و نشانه ویژه معرف نرم افزار است که مصداقی از حقوق معنوی است.
۲-حمایت از حقوق مادی نرم افزار اصلی که بر مبنای آن نرم افزار سازگار تولید می‌گردد.
۳-تهیه نسخه پشتیبان و تکثیر نرم افزار برای استفاده شخصی که به صورت هم زمان مورد استفاده قرار گیرد
۴-تولید نرم افزار مشابه با نرم افزار موجود که عرفا نتوان آن را نرم افزار جدید نامید.
۵-تکثیر تمام یا بخشی از نرم افزار بر روی حامل‌های رایانه‌ای
۶- استفاده با علم و اطلاع از نرم افزاری که حقوق پدیدآورنده در آن نقض شده است.

تالیف: دفتر حقوقی شرکت همکاران سیستم


منابع: 

۱-اس پرسمن، راجر، با ترجمه سالخورده حقیقی، محمد مهدی، مهندسی نرم افزار، انتشارات خراسان، ۱۳۹۰
۲-قاجارقیونلو، سیامک، مقدمه حقوق سایبر، نشر میزان، ۱۳۹۱، تهران
۳-خدمت گزار، محسن، فلسفه مالکیت فکری، نشر میزان، ۱۳۹۰، تهران
۴-زرکلام، ستار، حقوق مالکیت ادبی و هنری، انتشارات سمت، ۱۳۸۷، تهران
۵-صادقی نشاط، امیر، حقوق پدیدآورندگان نرم افزارهای رایانه‌ای، نشر میزان ۱۳۸۹، تهران



دیدگاه خود را ثبت کنید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *