ارائه‌دهنده‌ی راهکارهای نرم‌ افزارهای سازمانی
ارائه‌دهنده‌ی راهکارهای نرم‌ افزارهای سازمانی

سرقت ادبی و هنری در بازار نرم افزارهای رایانه‌ای(قسمت سوم)

در این مقاله به انواع راهکارهای حمایت از نرم‌افزار در برابر سرقت می‌پردازیم:الف-کنترل بازدارنده در برابر کنترل پیشگیرانه: تولیدکنندگان نرم‌افزارهای رایانه‌ای در راستای برگزیدن بهترین راهکار ممکن جهت حمایت از محتویات نرم‌افزار در برابر سرقت، با دو راهکار کنترل بازدارنده و پیشگیرانه مواجه هستند. کنترل پیشگیرانه، نوعی حمایت فناورانه است که موجب افزایش هزینه سرقت می‌شود. محروم نمودن دارندگان نسخه‌های غیرمجاز از خدمات پشتیبانی و گنجاندن کدهای ویژه در نرم‌افزار که موجب دشوارتر‌شدن کپی‌برداری از آن می‌شود را می‌توان از مصادیق این راهکار دانست. در مقابل، راهکار کنترل بازدارنده، بدون در نظر‌داشتن افزایش هزینه لازم جهت نسخه‌برداری، با توسل به حربه مجازات، در جهت بازدارندگی از ارتکاب سرقت نرم‌افزاری عمل می‌کند. در این راستا، اطلاعات مربوط به غیرقانونی‌بودن سرقت نرم‌افزاری و اثرات این امر بر توسعه صنعت نرم‌افزار به جامعه ارایه شده و از طریق سرمایه‌گذاری باهدف گسترش و اجرای قوانین مالکیت ادبی، هنری و کمپین‌های قانونی ایجادشده در این راستا، حمایت می‌شود. در مقام مقایسه میان دو راهکار فوق باید گفت اقدامات بازدارنده قابلیت افزایش تولید محصول را دارا هستند؛ درحالی‌که اقدامات پیشگیرانه می‌توانند به کاهش تولید منجر شوند. این امر می‌تواند عدم تمایل ناشران نرم‌افزار به استفاده از راهکارهای پیشگیرانه را توجیه نماید.  
ب- حمایت حقوقی با رویکرد مبتنی بر بازار: در پاسخ به ناکامی نظام‌های حقوق مالکیت ادبی، هنری و ثبت نرم‌افزار به‌عنوان اختراع، راهکاری متشکل از دو بخش جهت حمایت از این مقوله پیشنهادشده است. بخش اول این راهکار طرحی حمایتی است که بر منشا ارزش نرم‌افزار متمرکز است و بخش دوم، طرحی است مبتنی بر اقتصاد بازار.
ب- ۱- مبنای حمایت حقوقی با رویکرد مبتنی بر بازار: راهکار مذکور، نظامی حقوقی جهت حمایت از دانش موجود در برنامه و احیای رقابت در بازار است. این راهکار، با نظام‌های سنتی موجود در حمایت از حقوق مالکیت فکری متفاوت است؛ چراکه به‌جای اعطای حقوقی انحصاری به پدیدآورندگان برای مدت معین، برخی از انواع بهره‌برداری از برنامه را برای مدتی محدود، مانع می‌شود. مدت مذکور به‌گونه‌ای تنظیم می‌شود که صرفا از شکست برنامه در بازار جلوگیری کند. به‌عنوان‌مثال مدت محدودیت استفاده از اثر مبتکرانه توسط سایر تولیدکنندگان در بازار مشابه، می‌تواند بیش از مدت مذکور جهت استفاده تولیدکنندگان در سایر بازارها باشد. روش دیگری که می‌تواند در این راهکار مورداستفاده واقع شود، عبارت است از اعطای مجوز بهره‌برداری برای استفاده‌ای خاص و مشخص. بدین شکل، تولیدکنندگان نرم‌افزار، بدون برخورداری از حقوق انحصاری، از مابازای مالی استفاده سایرین از اثرشان بهره‌مند خواهند شد. بازار کالای تولیدشده بر مبنای نرم‌افزار موضوع قرارداد، ماهیت استفاده از آن و شباهت موجود میان دو اثر، در تعیین شرایط قرارداد بهره‌برداری مؤثر خواهد بود.
در راستای تحقق اهداف این نظام، لازم است ضوابطی جهت تشخیص امکان ناکامی نرم‌افزار در بازار تعیین شود. سه عامل اصلی را می‌توان در این زمینه مؤثر دانست: اندازه و ماهیت اثری که مورداستفاده واقع می‌شود؛ چگونگی تولید اثر دوم و میزان وابستگی آن به اثر اول؛ و میزان شباهت دو اثر و بازار آن دو. بدیهی است که چنانچه اثر دوم به‌سرعت و به‌آسانی گسترش‌یافته و تا حد زیادی به اثر اول وابسته و شبیه بوده و دو اثر دارای بازاری نزدیک به هم باشند، احتمال خطر ناکامی اثر اول در بازار بیشتر خواهد شد.
ب-۲ – اهداف و اصول حمایت حقوقی با رویکرد مبتنی بر بازار: نخستین اصل در این رویکرد این است که نظام حمایتی مذکور باید بر مبنای پایه‌های حقوقی موجود بنا شود. اگرچه نظام حمایتی مطلقا جدید ممکن است در بررسی نظری کمال مطلوب تلقی شود، اما مشکلات ناشی از چنین نظامی، اجرای آن را در عمل غیرممکن می‌سازد. لازم است حوزه‌ حمایت اعطایی از جانب این نظام و مدت آن مشخص و قابل پیش‌بینی باشد. این امر منجر به ترغیب به سرمایه‌گذاری و کاهش اقامه دعوی در حوزه نرم‌افزار خواهد شد. علاوه بر این، باید هرگونه تمایز حقوقی از منظر فنی توجیه‌پذیر باشد. در این صورت ابهامات حقوقی به‌درستی و به‌گونه‌ای معنادار توسط متخصصین و کارشناسان امر، پاسخ داده خواهد شد.
این نکته نیز حایز اهمیت است که همان‌طور که فناوری در مسیر رشد و توسعه قرار دارد، نظام حمایتی مذکور نیز رشد و توسعه یابد و با صرف سامان‌دهی به نحوه استفاده از دانش و فناوری، راه دسترسی به آن را مسدود نکند. نتیجه این اصل، تشویق به نوآوری و سپس افزایش تولیدات نوآورانه خواهد بود. راهکار دیگر جهت افزایش نوآوری‌های سودمند، اجتناب از ناکامی در بازار به‌عنوان یکی از عوامل کاهش‌دهنده سرمایه‌گذاری است. هزینه‌های ناشی از پژوهش نیز باید میان مشارکت‌کنندگان در بازار تقسیم شود. در این صورت از تلاش مضاعف جهت دست‌یابی به‌صورت منفرد و شخصی به دانش (که در نظام اسرار تجاری حادث می‌شود) اجتناب خواهد شد.

سرقت ادبی و هنری در بازار نرم افزارهای رایانه‌ای(قسمت سوم)
توان تشخیص و تمایز میان تولیدکنندگان ثانویه، از اهداف این نظام است. در نظر گرفتن عوامل ناظر بر تاثیر استفاده آنان از نرم‌افزارهای موجود بر بازار، در تعیین مبلغ قابل پرداخت مؤثر خواهد بود. یکی دیگر از اهداف نظام مذکور، قایم به نفس بودن لزوم اجرا در آن است؛ بدین مفهوم که به‌موجب آن، حمایت با کمترین هزینه دولتی و صرف کمترین زمان صورت پذیرد؛ بدین‌سان هزینه برخورداری از حمایت کاهش‌یافته و این امر، موجب نزدیکی نظام مذکور با بازار خواهد شد. لازم به ذکر است که حمایت در برابر ناکامی در بازار، نباید منجر به ظهور مانع بر سر راه ورود به این حوزه برای سایرین و درنتیجه خاموشی و سکون ابتکار و نوآوری شود. هدف نهایی در نظام موردبررسی این است که علاوه بر پیش‌گیری از ناکام ماندن آثار در بازار، گامی نیز در راستای ارتقای رفاه و رضایت مشتریان برداشته شود. افزایش انگیزه نوآوری نه‌تنها برای تولیدکنندگان سودمند است، بلکه با ایجاد سطح بالایی از کالاهای مطلوب در دسترس، موجب افزایش رفاه و رضایت مصرف¬کنندگان نیز خواهد شد. درنتیجه لازم است در این نظام از حمایت بیش‌ازاندازه از برنامه‌های رایانه‌ای اجتناب شود.

ج- راهکارهای حمایتی جایگزین
ج- ۱- تهیه نسخه‌هایی که صرفا قابلیت اجرا دارند (بدون امکان نسخه‌برداری) : در بسیاری مواقع، تولیدکنندگان نرم‌افزار برآنند تا با انتخاب برخی از امکانات موجود در نرم‌افزار و عدم ارایه سایر امکانات، نرم‌افزار را باقیمتی کمتر به فروش برسانند و یا حتی آن را به‌صورت مجانی به بازار عرضه کنند. در این خصوص پژوهشی صورت گرفته که شرایط لازم جهت حذف امکان نسخه‌برداری از نرم‌افزار و موقعیت مطلوب برای عرضه مجانی آن را موردبررسی قرار می-دهد. نرم افزار Adobe Acrobat نمونه‌ای از این امر است که با دارا بودن امکان مطالعه و خلق متن به‌صورت PDF، باقیمتی بالا به بازار عرضه می‌شود. از سوی دیگر، نرم افزار Acrobat Reader  تنها امکان مطالعه متن PDF را فراهم می‌آورد و به‌صورت رایگان و قانونی از طریق اینترنت قابل دریافت است. اثر ثانویه مذکور که با امکانات کمتر و به‌صورت رایگان عرضه می‌شود، حجم و گستردگی بازار این نرم افزار را افزایش داده و از این طریق منجر به افزایش ارزش اثر کامل اولیه و اصیل و ترغیب مصرف‌کنندگان به خرید آن می‌شود. ناشرانی که مطالب خود را به‌صورت PDF تهیه و عرضه می‌کنند، با توجه به برخورداری یا امکان برخورداری هرچه بیشتر مخاطبین احتمالی‌شان از نرم‌افزار Acrobat Reader، تمایل بیشتری به خرید نرم‌افزار Adobe Acrobat خواهند داشت. بدین ترتیب مبالغ بالایی که مشتریان برای تهیه نسخه با قابلیت و امکانات بیشتر می‌پردازند، جایگزین کمبود ناشی از رایگان یا ارزان بودن نسخه با قابلیت کم‌تر می‌شود.
ج- ۲ – راهکارهای فیزیکی حمایت از نرم‌افزار: این راهکار با وجود رایج نبودن توسل تولیدکنندگان نرم‌افزار به کنترل‌های پیشگیرانه، وجود داشته و قابل تامل است. یکی از این راهکارها استفاده از «تمپر پروفینگ»  است. این راهکار در صورت تشخیص تغییر و اصلاح در نرم افزار، در عملکرد آن ایجاد اختلال می‌کند. راهکار فیزیکی دیگر، مهندسی معکوس نرم‌افزار را سخت و دشوار می‌کند. این راهکار، «مبهم سازی»  نام دارد. راهکار دیگر، استفاده از «سافتور واتر مارکینگ»  است که با گنجاندن اخطار نسبت به حقوق مالکیت ادبی، هنری نرم افزار، ادعای حق از جانب پدیدآورنده را تجویز می‌نماید. «انگشت‌نگاری نرم‌افزاری»  نیز راهکار مشابهی است که با گنجاندن شماره‌ای منحصربه‌فرد در هر نسخه جهت بازشناسی مشتری، شناسایی و پیگیری ناقضین حق را امکان‌پذیر می‌کند. یکی از رایج‌ترین و ساده‌ترین راهکارها، تعبیه رمز عبور برای نرم‌افزار است. این راهکار به‌سادگی توسط هکرهای حرفه‌ای قابل‌دسترسی است. به‌طورکلی، با وجود انسان‌هایی با توانایی انجام مهندسی معکوس، هیچ‌یک از راهکارهای فیزیکی فوق را نمی‌توان برای جلوگیری از سرقت و حمایت از نرم‌افزار کافی دانست.

منبع

Causes, Effects and Solutions of Piracy in the Computer Software Market
Review of Economic Research on Copyright Issues, Vol. 4, No. 1, pp. 63-86, 2007
Amy Marshall

 

دیدگاه خود را ثبت کنید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *