ارائه‌دهنده‌ی راهکارهای نرم‌ افزارهای سازمانی
ارائه‌دهنده‌ی راهکارهای نرم‌ افزارهای سازمانی

مسائل عملی مالکیت فکری در تهیه‌­ی یک طرح کسب و کار

طرح کسب و کار ( طرح تجاری )[۱]، مکانیسمی است که تضمین می­‌کند منابع و دارایی­‌های یک تجارت به صورت سودآوری در میان تمامی فعالیت­هایش تقسیم می­‌گردد تا در بازار حائز یک مزیت رقابتی شده و آن را حفظ کند. این نقشه برای کسب و کارهای جدید راه و رسم موفقیت را ترسیم و برای کسب و کارهای در جریان نیز نمایی کلی از موقعیت فعلی و شیوه‌­های رسیدن و حفظ موفقیت­ها و دستاوردها ارائه می‌­کند.

تهیه‌­ی یک طرح کسب و کار ، کار بسیاری می­‌طلبد. در این صورت، چه توجیهی برای صرف چنین زمان و نیرویی برای ترسیم چنین نقشه­ایست؟ طرح تجاری می­تواند کاربردهای مختلفی داشته باشد، از جمله:

  • بررسی میزان انعطاف­‌پذیری ایده­‌های تجاری شرکت: وجود یک طرح کسب و کار مکتوب، شرکت را وادار می­‌سازد که مفصلا در مورد تمام مسائل اصلی، مانند تقاضای بالقوه برای محصولات یا خدمات، طبیعت رقابت،منابع مورد نیاز، کارمندان مهم، فناوری­‌های مورد نیاز و غیره فکر کند.
  • دسترسی به خدمات ابتدایی و تامین مالی: برای جلب تامین­‌کنندگان تجاری و سرمایه‌­گذاران بالقوه، نیاز به طرح‌های تجاری واقع­ بینانه و قوام یافته است. جای تعجب نیست که حدود ۸۰ درصد نقشه­ هایی که به این افراد ارائه می­ شود رد می­‌شوند.
  • تهیه­‌ی راهنمای استراتژیک: طرح کسب وکار به شما و تیم مدیریتی اتان کمک می­‌کند به صورت بی­طرفانه‌­ای دریابید که آیا کسب و کارتان در راه رسیدن به اهداف تعیین شده در چارچوب زمانی مقرر و با منابع موجود  گام بر می­‌دارد یا خیر.
  • معیار و استانداردی در اختیار شما قرار می­‌دهد که به کمک آن بتوانید تصمیمات تجاری و نتایج آتی را بسنجید. این استاندارد و معیار می­تواند در طول زمان تکامل یابد، هم­چنان­که خود نقشه نیز باید به عنوان سندی پویا در نظر گرفته شود که باید بر اساس اوضاع و احوال جدید بازنگری شود.

چرا مالکیت فکری باید در طرح کسب وکار شما جای گیرد؟

دانش جدید یا اصیل و ابراز خلاقانه­‌ی ایده­‌ها، نیروی محرکه­‌ی یک کسب و کار موفق در قرن ۲۱ است. به همین دلیل، محافظت از چنین دانش و ابراز خلاقانه­‌ای در برابر افشای غیرعمد یا استفاده­‌ی غیرمجاز توسط رقبا از اهمیت فزاینده‌­ای برای ایجاد و حفظ مزیت تجاری[۲] برخوردار است. هم­چنین بنای یک تجارت نیازمند منابع دیگری، از جمله شبکه­‌ی روابط و منابع و بودجه است. نظام حمایت از مالکیت فکری ابزاری کلیدی برای۱٫ کوتاه کردن دست رقبای بی ملاحظه ۲٫ برقراری رابطه با کارکنان، مشاوران، تامین‌کنندگان،مقاطعه‌­کاران، شرکای تجاری و مشتریان، و ۳٫ کسب بودجه است.

برای این­که مورد قبول تامین‌­کنندگان تجاری قرار گیرید یا سرمایه‌­گذار جلب کنید، لازم است یک طرح تجاری مناسب داشته باشید که نگاه بی­طرفانه­‌ای نسبت به دورنمای تجارت پیشنهادی داشته باشد. برای این­که سرمایه‌­گذاران را قانع کنید باید نشان دهید که۱٫ برای کالایتان در بازار تقاضا وجود دارد ۲٫ کالای شما نسبت به محصولات رقیب، سرآمد است و ۳٫ گام­‌های مناسب برای پیش­گیری از بهره­‌برداری رایگان و استفاده غیرمجاز از دستاوردهایتان توسط رقبای بی حسن نیت برداشته­‌اید.

بیش­تر صاحبان شرکت­ها دلیل می­‌آورند که محصولاتشان مبتکرانه، منحصر به فرد یا برتر از محصولات رقیب است. اما چنین مساله­‌ای باید اثبات شود و داشتن حق اختراع، بهترین راه برای اثبات نو بودن محصولات است.

نام تجاری، علامت تجاری و نام دامنه ممکن است مشخصه‌­های اولیه‌­ای باشند که محصول شما را از محصول رقبایتان متمایز می‌­کند. به همین دلیل، نام تجاری، علامت تجاری و نام دامنه‌­ی پیشنهادیتان باید با دقت انتخاب شده و گام‌­های اتخاذ شده برای ثبت آن باید در طرح کسب و کار درج شود.

به علاوه برای تامین­‌کنندگان اولیه خدمات و سرمایه­‌گذاران مهم است که بدانند محصولی که شما برای فروش ارائه کرده­‌اید متکی به اسرار تجاری، موضوعات تحت حمایت کپی­‌رایت، حق اختراع یا سایر حقوق مالکیت فکری شرکت­‌های دیگر ، بدون مجوز نیست، چرا که در غیر این­صورت هزینه­‌های سنگین دادرسی باعث سقوط شرکتتان خواهد شد. در مورد برخی بخش­هایی که با فناوری بسیار پیش­رفته سروکار دارند خطر نقض حقوق مالکیت فکری شخص ثالث بسیار بالاست و تامین­‌کنندگان اولیه خدمات و سرمایه­‌گذران تا زمانی که به آن­ها ثابت نکنید که چنین خطری مطلقا در مورد کار شما وجود ندارد مایل به سرمایه‌­گذاری نیستند.

برای برخی شرکت­ها، اطلاعات محرمانه تجاری(مانند جزییات تولید، اختراعات مخفی، دانستن سازوکارهای بازار یا سرمایه‌­گذاری یا مسائل فنی) به خودی خود منشا مزیت رقابتیشان است. در این صورت باید با تامین کنندگان و سرمایه­‌گذاران اولیه تماس بگیرید و آن­ها را مطلع کنید که شرکت شما اطلاعات تجاری قابل توجهی-اسرار تجاری- در اختیار دارد و شما نیز گام­‌های لازم برای محافظت از آن را برداشته‌­اید. در واقع حتی نقشه­‌ی تجاری نیز خود یک سند سری است و تنها در صورتی قابل افشاست که طرف مقابل، اعم از سرمایه­‌گذار یا کارمند، قرارداد عدم افشا امضا کرده و لازم باشد از نقشه مطلع شود.

روی هم رفته می‌­توان گفت اگر مالکیت فکری بخشی از دارایی­های مهم شرکت شماست، باید بخش مهمی از طرح کسب و کار شما نیز باشد. بنابراین باید علاوه بر اموال عینی، دارایی­های غیرملموس و غیرعینی را نیز که در موفقیت شرکت نقش کلیدی دارند در فهرست دارایی­ها لحاظ نمایید.

چگونه مالکیت فکری می­‌تواند در فرایند طرح کسب و کار شما وارد شود؟

پیش از نوشتن طرح کسب و کار باید به مسائل مختلفی فکر کنید. از جمله این­که باید به طبیعت کارتان، منابع مورد نیاز برای رسیدن به اهداف کار، بازارهای هدف، قابلیت رشد و دوام کار و مسائلی از این دست توجه کنید. هم­چنین باید ارتباط تجاری دارایی­های فکریتان، اعم از این­که مالک این دارایی­ها باشید یا صرفا اجازه دسترسی به آن­ها را داشته باشید و منابع مورد نیاز برای حفظ این دارایی‌ها را شناسایی کنید.

طرح ذیل، برخی مسائل کلیدی پیرامون دارایی­‌های فکری که حین تهیه طرح کسب و کار باید به آن­ها توجه کنید را فهرست نموده است. بسته با وضعیت و کسب و کار شما، اهمیت هر یک از این نکات متفاوت است. در ضمن این فهرست حصری نیست و بسته به اوضاع و احوال، ممکن است مسائل دیگری نیز مورد توجه قرار گیرد. با این وجود پاسخ به این سوالات می­تواند در ادغام دارایی­های فکری در طرح کسب و کار به شما کمک کند.

  1. چه دارایی­های فکری دارید؟
  • دارایی­های فکری خود را شناسایی و طبقه بندی کنید. این فهرست همواره شامل اطلاعات محرمانه، اسرار تجاری، نام­های تجاری، نشان­های تجاری، حتی گاهی نام دامنه­‌ها، طراحی­‌های صنعتی، کپی­‌رایت و حقوق مرتبط، و گاهی اوقات نمونه اشیاء مفید و ورقه اختراعات است.
  • چه دارایی­های غیر عینی[۳] دارید؟ در این خصوص باید به فرانشیز، لیسانس و موافقت­نامه­‌های توزیع، حق انتشار، موافقتنامه­‌های عدم رقابت، پایگاه­‌های اطلاعاتی، نرم افزارهای کامپیوتری، مهارت­‌های فنی و غیره توجه نمایید.
  1. وضعیت دارایی­‌های فکریتان چگونه است؟
  • نظامی برای شناسایی دارایی­‌های فکری خود دارید؟
  • سهام مالکیت فکری[۴] دارید؟ چه کسی در چه زمانی آن را ایجاد کرد؟
  • کدام­یک از دارایی­های فکریتان قابل ثبت است؟آیا این دارایی­‌ها در کشورهای خارجی/بازارهای صادرات ثبت شده­‌اند؟ آیا ثبت نیاز به تجدید دارد؟ اگر بله، چه زمانی؟
  • آیا سازوکاری برای بازبینی و بازرسی مالکیت فکری[۵] دارید یا برای داشتن آن برنامه‌­ای دارید؟ اگر بله، در چه بازه­ی زمانی و توسط چه کسی؟
  1. چه نقشه­ای برای حفاظت از دارایی­‌های فکری خود دارید؟
  • اگر قصد دارید دارایی­‌های فکری خود را تجاری کنید[۶]، آیا سازوکاری برای تضمین مالکیت یا شرکت در مالکیت این دارایی­‌ها دارید؟
  • اگر بخشی از فعالیت­های تجاری خود را از خارج تامین منبع می­‌کنید، آیا قراردادی برای تضمین حقوق مالکیت فکری خود یا منع دیگران از سواستفاده یا تجاری کردن بدون اجازه­‌ی محصولتان دارید؟
  • چ­قدر برای دیگران به دست آوردن یا کپی‌­برداری از اطلاعات سری تجاری شما ساده است؟چه اقداماتی برای حفاظت از سری بودن اطلاعات محرمانه تجاری شما صورت گرفته است؟آیا در صورتی که دارایی­‌های فکریتان را تجاری کرده‌­اید، سازو کاری برای محافظت از محرمانه بودن اطلاعات تجاریتان دارید؟آیا بند عدم افشا یا محرمانه بودن[۷] یا عدم رقابت[۸] در قرارداد با کارکنان اصلی و شرکای تجاریتان قرار داده‌­اید؟
  • آیا تضمین کرده‌­اید که اطلاعات تجاری سری یا رازهای تجاریتان در اینترنت افشا نمی­‌شود؟
  1. چه­قدر دارایی‌­های فکری برای موفقیت کار شما اهمیت دارند؟
  • دارایی­‌های فکری شما در حال حاضر به چه میزان استفاده می‌­شوند، قابلیت استفاده بالقوه دارند یا دیگر استفاده نمی­‌شوند؟
  • آیا شرکت شما برای موفقیت تجاری خود متکی به دارایی­های فکری است؟به چه دارایی­های فکری متکی است؟
  • آیا محصول یا فرایند جدیدی دارید که مزیت رقابتی منحصر به فرد تولید کند؟ در این صورت آیا یک صنعت را متحول می‌­کنند؟ آیا حقوق مالکیت فکری مرتبط با آن و منع رقبا از ورود به بازار، قابل محافظت هستند؟
  • دارایی­‌های فکری شما چه مزیت تجاری برای شرکتتان فراهم می­‌کند؟ ارزیابی و توضیحی از این­که چگونه مالکیت فکری برای مشتریان شما ارزش افزوده تولید می­کند ارائه نمایید.
  • آیا رازهای تجاری، حق اختراع، نشان­ه‌ای تجاری، موضوعات مشمول کپی رایت و طرح­های صنعتی شما تا جایی پیش می‌­روند که از آن جنبه‌­هایی از کارتان حمایت کنند که موفقیت تجاری شما را تضمین می‌­کند؟
  1. آیا مالک تمامی دارایی­‌های فکری مورد نیازتان هستید یا به دارایی­‌های دیگران اتکا می­‌کنید؟
  • آیا مالک دارایی­‌های فکری مورد استفاده­‌تان هستید؟ می­توانید این موضوع را اثبات کنید؟آیا سوابق، سوابق ثبتی، قراردادها و سایر مدارکی که سرمایه‌­گذار، شریک تجاری یا دادگاه برای اثبات نیاز داشته باشد را در اختیار دارید؟ آیا ادعاهای ثالث بالقوه در مورد دارایی­‌های فکریتان را شناسایی کرده‌­اید؟
  • آیا مطمئنید که حق مالکیت فکری کس دیگری را نقض نکرده‌­اید؟ آیا می­توانید ثابت کنید؟ اطمینان دارید که کارکنان کلیدیتان که پیش از این برای یکی از رقبایتان کار کرده­­­‌اند تحت تعهدات قرارداد عدم افشا یا عدم رقابت با کارفرمای سابق خود نیستند؟
  • آیا با کارکنان، طرف قراردادها، مشاوران یا سایر تامین کنندگان بیرونی اصلیتان، قرارداد عدم افشا یا عدم رقابت امضا کرده‌­اید؟
  • وقتی برای طراحی و نوشتن مواد بازاریابی و تبلیغاتی یا صفحات اینترنتی و سایت­‌هایتان از طرف قراردادهای خارجی استفاده می‌کنید، در قرارداد مشخص است که چه کسی مالک دارایی فکری است که تولید می­‌شود؟ آیا اگر کارکنان چنین کاری انجام دهند این کارشان در چارچوب اشتغال فردی است؟در غیر این صورت چه فرم مکتوبی برای تملک دارایی­‌های فکری و کپی رایت در نظر گرفته‌­اید؟
  1. آیا اطلاعات کافی در مورد استراتژی­‌ها و سهام مالکیت فکری رقبایتان دارید؟
  • آیا برنامه‌­ای برای گرداوری اطلاعات رقبایتان دارید؟ می­توانید با جستجوی حق اختراع، نشان تجاری و طرح­های صنعتی، اطلاعات مفصلی در مورد وضعیت حقوقی، تجاری و فنی رقبایتان کسب کنید. می­توانید از این اطلاعات برای ارزیابی این­که برای محصول شما بازاری وجود خواهد داشت یا نه استفاده کنید. به علاوه می­توانید دریابید که آیا می­توانید از مالکیت فکری خود محافظت کنید و آیا در حال نقض حقوق مالکیت فکری کس دیگری هستید یا خیر.
  • آیا مانعی از نظر مالکیت فکری برای ورود به بازار رقیبتان دارید؟
  1. آیا استراتژی و سیاست­گذاری مرتبط با مالکیت فکری برای شرکت خود دارید؟
  • در حال حاضر چگونه دارایی­های فکری خود را شناسایی، حمایت، تعدیل، و مدیریت می‌­کنید؟
  • چه برنامه­هایی برای استخراج بیش­ترین ارزش از تجاری کردن دارایی‌­های فکری خود دارید؟
  • آیا استراتژی بازاریابی خاصی دارید؟قصد صادر کردن دارید؟در این صورت از نظام بایگانی ملی یا منطقه‌­ای استفاده می‌­کنید؟
  • آیا پتانسیل تجاری کردن بخش یا تمام دارایی­های فکریتان را از طریق قرارداد لیسانس، فرانشیز و/یا فروش دارید؟
  • آیا به صورت دوره­‌ای بازرسی مستقلی برای مالکیت فکری خود ترتیب داده‌­­اید؟ ممکن است از نظر مالیاتی  شروطی برای تجاری کردن محصولتان وجود داشته باشد. ممکن است که کمک­های دولتی در رابطه با دارایی­های فکری و تجاری کردن آن­ها موجود باشد.
  • آیا قصد دارید از دارایی­های فکری خود به عنوان تضمین یا وثیقه‌­ی وام استفاده کنید یا قصد دارید آن را برای ایجاد تضمینی قابل مبادله در بازار اوراق بهادار[۹] به کار برید؟
  • آیا برنامه‌­ای برای آموزش کارکنان دارید که مدیریت و حمایت از دارایی­‌های فکریتان را پوشش دهد؟

 

جمع‌­بندی

برنامه­‌های تجاری به هنگام برقراری ارتباط با تامین کنندگان اولیه­ی خدمات و سرمایه­گذاران و هم­چنین برای بررسی فرصت­های بازار برای کسب و کارتان ابزاری حیاتی است. از آن­جایی که مالکیت فکری، مزیتی رقابتی برای شرکت شما ایجاد می­کند و ارزش آن را افزایش می­‌دهد، ضروری است که تامین­‌کنندگان اولیه خدمات و سرمایه­‌گزاران را با ادغام مناسب دارایی­‌های فکریتان در برنامه تجاری از وجود این دارایی­ها مطلع سازید.



[۱] Business Plan

[۲] competitive advantage

[۳] Intangible

[۴] IP portfolio

[۵] IP audits

[۶] commercialize

[۷] confidentiality or non-disclosure clauses

[۸] non-compete clauses

[۹] tradable security in the securities market

منبع: WIPO

دیدگاه خود را ثبت کنید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *