ارائه‌دهنده‌ی راهکارهای نرم‌ افزارهای سازمانی
ارائه‌دهنده‌ی راهکارهای نرم‌ افزارهای سازمانی

درباره بیگ دیتا بیشتر بدانیم (قسمت دوم)

فرصتهای پیش روی بیگ دیتا چیست؟

بیگ دیتا هم شامل ریسک‌‌ها و خطرات و هم شامل فرصتهایی است. برای مثال در سال ۲۰۱۳ هیئت مشاوره‌‌ی نخست وزیر فرانسه درباره‌‌ی مزایا و معایب بیگ دیتا تحقیق کرد. نتیجه آن بود که بیگ دیتا دانش و فرصتهای باارزشی را فراهم میکند ولی در عین حال در مورد حریم خصوصی و محرمانگی (Confidentiality) مشکلاتی را ایجاد مینماید.در هر صورت بیگ دیتا را باید یک تکنولوژی حیاتی دانست زیرا میتواند برای هر بخش از اقتصاد فرصتهایی را فراهم کند که در کل موجب کارآمد شدن دولت میشود.
فرصتهایی که بیگ دیتا فراهم میکند بطور خلاصه عبارتند از:
اول: افزایش خدمت به شهروندان و ایجاد شفافیت بیشتر در امور بخش خصوصی و بخش دولتی و اعطای قدرت نظارت بیشتر به شهروندان؛
دوم: رشد قابل ملاحظه‌‌ی شرکتها و استارت آپ ها، ایجاد اشتغال و کسب سود بیشتر توسط شرکتها در بخش خصوصی؛
برای مثال طبق گزارش کمیته‌‌ی دائمی صنعت نوین در فرانسه، فعالیتهای مرتبط به بیگ دیتا ۱۳۷ هزار شغل را ایجاد کرده است.
سوم: کمک به سازمانها، مؤسسات و وزاتخانه‌‌های دولتی در رسیدن به اهدافشان کرد.

مسائل حقوق در داده های بزرگ
لازم به ذکر است که پدیده ای همچون بیگ دیتا نیازمند توسعه ی ابزار و فناوریهای لازم برای نمایش بصری این داده ها، مدیریت، پردازش، سازماندهی و استفاده ی بهینه از آنهاست که در مقالات متعدد فنّی مورد بررسی قرار گرفته است. اما یکی از مسائل مهم در خصوص بیگ دیتا جنبه های حقوقی آن است که کمتر بدان پرداخته شده است. بیگ دیتا حاوی اطلاعات باارزشی است که نیازمند حفاظت و حمایت است و راهکارهای حقوقی مناسب میتواند برای تأمین امنیت این داده ها مورد استفاده قرار گیرد. در ادامه به طور مختصر و خلاصه به مسائل حقوقی بیگ دیتا اشاره میشود.
حمایت و حفاظت از بیگ دیتا موجب ارتباط آن با سه شاخه از حقوق شده است:
حقوق مالکیت فکری
حقوق قراردادها
حقوق بشر (حفظ حریم خصوصی)

حقوق مالکیت فکری:
در این قسمت، به این مسأله میپردازیم که حقوق مالکیت فکری چگونه از بیگ دیتا حمایت میکند:

پتنت:

به طور کلّی داده به عنوان پتنت قابل ثبت نیست. به نظر میرسد روشهای پردازش داده‌‌ها و تحلیل داده ها نیز تحت عنوان قواعد و فرمول‌‌های ریاضی بوده و از این رو به عنوان پتنت قابل ثبت نیستند. علاوه بر این، داده‌‌ها به طور مداوم در حال پیشرفت و پویایی هستند و این پویایی توسط پتنت قابل حمایت نیست. البته پتنت و بیگ دیتا از جهت دیگری نیز با یکدیگر مرتبط هستند و آن اظهارنامه‌‌های پتنت است. از آنجا که در اظهارنامه‌‌های پتنت، ویژگی های اختراع و شیوه‌‌ی تولید آن افشا میشود، خود این اظهارنامه‌‌ها میتوانند منبعی مفید از اطلاعات بوده و خود منبعی از داده های عظیم باشند. با این وجود، حمایت و حفاظت از اطلاعات موجود در این اظهارنامه‌‌ها تحت عنوان پتنت قابل حمایت نیست.

کپی رایت:

داده ها به خودی خود به عنوان اثر ادبی قابل ثبت نبوده و مشمول کپی رایت نیستند. امّا اگر گردآوری و همگردانی داده ها (Data compilation) به صورت اثری ادبی ابراز شود از حمایت کپی رایت برخوردار خواهد شد. پایگاه های داده نیز از حمایت کپی رایت برخوردار هستند. ولیکن حمایت کپی رایت از پایگاه های داده حمایت جامع و کاملی نیست. زیرا حمایت کپی رایت ناظر به شکل اثر است نه محتوای آن. از این رو محتوای پایگاه های داده از تعرض مصون نخواهد بود.

سرّ تجاری: داده ها، همگردانی داده ها، و روش های پردازش، تحلیل و سازماندهی داده ها به دلیل داشتن ارزش اقتصادی و همچنین محرمانه بودن، مشمول عنوان سر تجاری بوده و قابل حمایت تحت این عنوان هستند. به طور کلّی، سر تجاری بهترین ابزار برای حمایت و حفاظت از داده هاست.

حقوق قرارداد ها:
علاوه بر موارد فوق که به حقوق مالکیت فکری مرتبط است، حقوق قراردادها نیز میتواند در حفاظت از بیگ دیتا مؤثر واقع شود. قراردادهای محرمانگی که بین دو طرف منعقد میشود الزاماتی را برای حفاظت از بیگ دیتا تعیین کرده و ضمانت اجراهایی را نیز برای نقض تعیین کرده است.
علاوه بر این با انعقاد قرارداد لیسانس میتوان دسترسی اشخاص ثالث به بیگ دیتا را به صورت کنترل شده و تحت الزامات بخصوصی فراهم کرد. بدین ترتیب هم امکان سرمایه گذاری اشخاص ثالث در بیگ دیتا فراهم میشود و هم داده ها تحت حفاظت خواهند بود.
قراردادهای لیسانس باید در خصوص مسائل اساسی و مهمی تعیین تکلیف کنند. از جمله:
چگونگی استفاده از داده ها
چگونگی انتشار داده ها
چگونگی ترکیب داده ها با داده هایی دیگر
چگونگی استفاده از داده های به دست آمده از ترکیب داده های پیشین با هم

حقوق بشر (حفظ حریم خصوصی)
خطر بیگ دیتا از حریم شخصی (Privacy) شروع می شود. حریم خصوصی افراد نیز از جمله مسائلی است که به دلیل ارتباط تنگاتنگ آن با بیگ دیتا، پای حقوق بشر را به مسائل حقوقی بیگ دیتا باز میکند.
از آنجا که بیگ دیتا شامل انواع مختلف و عظیم داده هاست که معمولا میتواند اطلاعات شخصی افراد را نیز در بر بگیرد، حفظ حریم خصوصی افراد و وضع قوانین مناسبی که از حقوق افراد حمایتهای لازم را به عمل آورد ضروری مینماید.

در قوانین داخلی کشورها (قوانین موضوعه و قانون اساسی) و همچنین میثاق بین المللی حقوق مدنی و سیاسی از حریم خصوصی افراد حمایت شده است. به علاوه بیشتر وب سایت ها، خدمات آنلاین و اپلیکیشن های موبایل توافقنامه حفظ حریم شخصی دارند که شرایط استفاده توافقنامه کاربران نامیده می شوند که این کاربران این توافقنامه را با کلیک کردن یا با ادامه استفاده قبول می کنند. به نظر میرسد میتوان به منظور حفظ اطلاعات افراد در بیگ دیتا به قواعد سنتی پیشین استناد کرد مگر اینکه مسائل جدیدتری مطرح شود که نیاز به قانونگذاری جدید داشته باشد.
از طرفی آنچه اهمیت دارد به حداقل رساندن میزان اطلاعاتی است که جمع آوری میشود به عبارت دیگر میزان اطلاعات جمع آوری شده در هر مورد نباید بیش از اهدافی باشد که آن اطلاعات برای آنها جمع آوری شده است. ضمن اینکه اطلاعات شخصی باید به محض تحقق هدفی که اطلاعات برای آن گردآوری شده است، پاک شوند. اگرچه داشتن خط مشی حریم خصوصی رویه خوبی است اما در قانون نیز باید به لزوم رعایت حریم خصوصی خصوصا در جمع آوری و استفاده و به اشتراک گذاری اطلاعات شخصی اشاره شود و به صورت دوره ای نیز مورد بازنگری قرار گیرد.

برگرفته از:
What does big data mean for intellectual property protection? available at:
http://www.techpolicy.com/WhatDoesBigDataMean-IP-Protection.aspx , last visited: 28/05/2018
Trade secret protection and big data: an Italian view, available at: https://talkingtech.cliffordchance.com/en/ip/trade-secret-s-protection-and-big-data-an-italian-view.html, Last visited: 25/05/2018
مهدی فقیهی، مریم جلیلیان، بررسی الزامات حقوقی و قانونی بهره گیری از داده¬های عظیم با تأکید بر حفاظت از داده¬ها و الزامات قراردادی داده¬ها، مندرج در: ictssbigdata.itrc.ac.ir/data/cnf1408187944/uploads/present/Faghihi.pptx

دیدگاه خود را ثبت کنید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *