ارائه‌دهنده‌ی راهکارهای نرم‌ افزارهای سازمانی
ارائه‌دهنده‌ی راهکارهای نرم‌ افزارهای سازمانی

درباره بیگ دیتا بیشتر بدانیم (قسمت اول)

به تناسب پیشرفتهای پی در پی در حوزه تکنولوژی و فناوری اطلاعات و ارتباطات، مفاهیم جدیدی به منصه¬ی ظهور میرسد که به نوبه ی خود فرصتها، مخاطرات و چالشهایی را به همراه می آورد. یکی از این مفاهیم جدید بیگ دیتا، کلان داده یا داده¬های عظیم است که روز به روز نیز بر اهمیت آن افزوده شده و از ظرفیتها و قابلیتهای فراوانی برخوردار است.

 

بیگ دیتا (Big Data) به چه مفهومی است؟
ارائه تعریفی دقیق از بیگ دیتا دشوار است. بیگ دیتا به زبان ساده یعنی: “مجموعه داده¬هایی که اندازه¬ی آنها فراتر از حدی است که با نرم افزارها یا روشهای معمول بتوان آنها را در یک زمان قابل قبول، دریافت، ذخیره، مدیریت و پردازش کرد.”
در تعریفی دیگر بیگ دیتا عبارت است از جمع آوری حجم زیادی از داده از منابع مختلف که اغلب ساختار مشخصی ندارند. به عبارت دیگر بیگ دیتا اصطلاحی است که برای مجموعه داده های حجیم استفاده می شود که بزرگ، متنوع و با ساختار پیچیده هستند و برای ذخیره سازی ، تحلیل و تصویرسازی (نمایش) و پردازشهای بیشتر با دشواری مواجه هستند. البته داده به خودی خود مفهوم جدیدی نیست و در سالهای گذشته نیز وجود داشته است. امّا آنچه به عنوان بیگ دیتا مطرح است تفاوتهایی با داده های سنتی دارد.

تفاوت اول در حجم است. حجم داده های سنتی در محدوده ی گیگابایت تا ترابایت است. در حالیکه در بیگ دیتا با داده هایی در حجم پتابایت تا اگزابایت و حتی زتابایت مواجه هستیم. دلیل این امر، تولید مداوم داده توسط ابزارها و سیستمهای دیجیتال است که روز به روز بر حجم این داده ها می افزاید.

تفاوت دوم در ساختار است. داده های سنتی متمرکز بوده و ساختاری منسجم دارند در حالیکه بیگ دیتا غیرمتمرکز و توزیع شده است و ساختار منسجمی نیز ندارد (بدون ساختار/ نیم ساختار). علاوه بر این مدل داده ها در داده های سنتی مدلی ثابت است در حالیکه بیگ دیتا مدل مشخص و ثابتی ندارند. ارتباطات داخلی بین داده های سنتی نیز پیچیده است در حالیکه در بیگ دیتا ارتباط داخلی پیچیده ای بین داده ها وجود ندارد.
فرآیند جمع آوری بیگ دیتا ابتدائا با هدف ثابتی نیست. مقدار زیادی داده جمع آوری میشود و اینکه ارزش یا پتانسیل استفاده از داده چقدر است بعد از جمع آوری مشخص می گردد. به همین دلیل گفته می شود که داده ها برای اهدافی جمع آوری شده اند که از قبل بطور دقیق مشخص نشده اند.

ویژگی های بیگ دیتا:
سه ویژگی خاص بیگ دیتا که به عنوان معیاری برای شناسایی آن هستند عبارتند از مقدار (volume)، نوع (variety) و سرعت پردازش (velocity) که معروف به ۳v هستند.

  • حجم داده ها(volume): مقدار داده ها در این مجموعه های داده ای بالاست. این حجم یکی از ویژگی هایی است که برای بیگ دیتا به عنوان یک خصیصه اصلی شناسایی می شود. حجم داده ها در جهان امروز رو به افزایش است و در پردازش داده ها باید در نظر گرفته شود.

 

  • انواع داده های گوناگون (variety): داده هایی که در گروههای بیگ دیتا قرار می گیرند شامل انواع مختلف داده ای از قبیل عکس، متن، ویدئو و… هستند که از منابع گوناگونی به دست آمده اند.

 

  • سرعت پردازش (velocity): سرعت خلق، جریان، پردازش و تجمییع اطلاعات باید به گونه¬ای باشد که متناسب با ویژگی¬های گروههای داده ای امروزی عمل کند. با توجه به سرعت تولید اطلاعات در دنیای امروزی و نیاز به پاسخگویی بلادرنگ در بسیاری از برنامه های کاربردی و شبکه های اجتماعی، سرعت عمل و پردازش روی داده ها باید به گونه ای باشد که متناسب با این ویژگی ها انجام شود.

قلمرو بیگ دیتا چیست؟
پروژه‌‌های بیگ‌‌دیتا با اهداف متفاوت متعددی آغاز میشوند. برای مثال در برزیل سیستم دیتا وایو ( Data Viva system) برای تنظیم سیاستهای اقتصادی ایجاد شد. همچنین پلیس سائوپائولو نیز از سیستمی به نام دتکتا (Detecta) استفاده میکند که مبتنی بر تکنولوژی بیگ دیتاست. دتکتا یک سیستم هوشمند برای نظارت بر جرائم است. در انگلستان نیز از بیگ دیتا برای مبارزه با جرائم استفاده میشود. نرم افزار Postnote نمونه ای از استفاده از بیگ دیتا در کشف جرائم توسط پلیس است که برای کشف محل و موقعیت جرائم به کار میرود. همچنین سازمان مالیات و گمرک بریتانیا نیز از سیستم بیگ‌‌دیتا به نام “کانکت” استفاده میکند که تمام داده‌‌ها را ذخیره و تحلیل مینماید. سیستم بیگ دیتا برای کشف تقلب مالیاتی و فرار مالیاتی مورد استفاده است که از آوریل ۲۰۱۳ تا کنون به کشف شش و دو دهم میلیارد دلار جرم مالیاتی منتهی شده است. این سیستم اطلاعات مرتبطی را در حین جستجوها نمایش میدهد که در حالت عادی به سادگی قابل دستیابی نیست. همچنین تحلیلهای پیچیده ای را بر مجموعه داده‌‌ها اعمال میکند و پروفایلهایی را میسازد که در شناسایی جرم کمک میکند.
در برخی کشورها دولتها از بیگ دیتا برای افزایش خدمات به شهروندان استفاده میکنند مانند استرالیا و چین. در کشور هند پروژه ای به نام “آدهار” (Aadhaar) وجود دارد که اطلاعات زیست سنجشی و جمعیت شناختی ساکنان هند را ذخیره میکند. یکی از کاربردهای آدهار، میکروپیمنت (Micropayments) است که یک وسیله‌‌ی شناسایی است که دسترسی به سیستمهای مالی را برای ساکنان نواحی روستایی تسهیل میکند. کد شناسایی این امکان را فراهم میکند تا مردم در نواحی بسیار دوردست شناسایی شوند و به راحتی بتوانند خدمات مالی دریافت کنند.
کشورهای متعددی نیز هستند که بیگ دیتا را پدیده‌‌ای میدانند که به تقویت اقتصاد خصوصی کمک میکند. برای مثال آلمان یک سیستم تأمین مالی ایجاد کرده است تا از رقابت پذیری شرکتها حمایت کند.
فرانسه نیز بیگ دیتا را بستری قابل پیشرفت میداند که به طور خاص در بخش خصوصی از طریق رشد شرکتها و استارت آپ ها، به تقویت اقتصاد و ایجاد اشتغال کمک میکند.
در کشورهایی مانند ژاپن، آلمان و انگلستان، بیگ دیتا ارتباط تنگاتنگی با تحقیقات علمی و توسعه دارد. اما در این بین آنچه اسرائیل را در آن منحصر به فرد است این است که از سیستمهای تکنولوژیک نیز برای تسهیل فعالیتهای ارتش استفاده میکند. شایان ذکر است که بسیاری از خدمات جاسوسی و اطلاعاتی با پروژه‌‌های بیگ دیتا آمیخته‌‌اند. ولیکن درباره این پروژه‌‌ها اطلاعات زیادی موجود نیست.

در کل استفاده از بیگ دیتا به سه نوع تقسیم میشود:

  • نوع اول: استفاده از بیگ دیتا برای وظایف و فعالیتهای خاص و ویژه‌‌ی دولت مانند استفاده از بیگ دیتا در سرویس‌‌های اطلاعاتی، پلیس، مقامات مالیاتی و دیگر بخشهای دولتی برای مثال در زمینه‌‌ی تعیین سیاستهایی اقتصادی.

 

  • نوع دوم: استفاده از بیگ دیتا توسط بخش خصوصی یا بخش نیمه دولتی که این بخشها را در رسیدن به اهداف خاص مرتبط با وظایفشان یاری میکند. برای مثال استفاده از بیگ دیتا توسط شرکتها برای ایجاد پروفایل ریسک به منظور یافتن همبستگی های آماری، و شخصی سازی خدمات و تبلیغات. همچنین دانشگاه‌‌ها و مؤسسات تحقیقاتی برای اهداف پژوهشی خود از بیگ دیتا استفاده میکنند. بیگ دیتا همچنین به طور گسترده توسط بخش پزشکی مورد استفاده قرار میگیرد. برای مثال انگلستان استفاده از بیگ دیتا در بخش بهداشت و درمان را به طور جدی افزایش داده است. وزارت بهداشت اسرائیل نیز مجموعه داده‌‌های عظیمی از اطلاعات شهروندان اسرائیلی را در اختیار دارد. این امر منافع بالقوه‌‌ای را به همراه دارد از جمله اینکه در فرآیند تصمیم گیری ‌‌های پزشکی ، نظارت بر بیماری ها و خدمات درمانی مبتکرانه مورد استفاده قرار میگیرد.

 

  • نوع سوم: استفاده از بیگ دیتا توسط دولت و هم شرکتهای خصوصی است تا خدمات خود به شهروندان و مشتریان خود را بهبود بخشند که شامل فعالیتهایی همچون افزایش شفافیت در امور و استقرار و تحکیم کنترل شهروندان بر پردازش داده‌‌ها و دیگر مسائل است.
    این سه دسته، به رویکردهای متفاوتی نسبت به قانونگذاری منتهی میشوند. دسته‌‌ی سوم مشکلی را به همراه ندارد زیرا در خدمت منافع شهروندان است. در اینجا قوانین فعلی درباره‌‌ی استفاده از اطلاعات شخصی کفایت میکند. اما در شرایطی که سازمانهای دولتی از بیگ دیتا برای رسیدن به اهدافشان استفاده میکنند وضعیت متفاوت است. هنگام وضع قوانین در خصوص بیگ‌‌دیتا، تأثیر بالقوه‌‌ی آن بر شهروندان باید درنظر گرفته شود؛ این تأثیر، در زمانی که بیگ‌‌دیتا توسط پلیس یا سازمانهای اطلاعاتی یا ارتش مورد استفاد قرار میگیرد، نسبت به زمانی که برای توسعه‌‌ی سیاستهای اقتصادی مورد استفاده قرار میگیرد، بیشتر خواهد بود. از نظرسنجی صورت گرفته نیز مشخص است که بسیاری از مراجع حمایت از داده‌‌ها نسبت به استفاده‌‌ی پلیس از بیگ دیتا تردید دارند که هم به خاطر تأثیر احتمالی بر شهروندان و هم به دلیل امکان وجود تشخیص‌‌های اشتباه در تطبیق پروفایلها بر شهروندان است.

البته استفاده از بیگ دیتا در بخش خصوصی نیز میتواند مشکل آفرین باشد. در این قسمت باید به دو نکته توجه داشت:

  • نکته‌‌ی اول: استفاده از بیگ‌‌دیتا میتواند نسبت به داده‌‌ها یا پروفایل‌‌هایی باشد که مبتنی بر اطلاعات حساس هستند مانند داده‌‌های مربوط به نژاد، شرایط پزشکی یا باورهای مذهبی. همچنین استفاده از بیگ‌‌دیتا میتواند ناظر به دسته‌‌بندی‌‌هایی باشد که به ظاهر بی‌‌طرف بوده امّا در حقیقت بر اساس این نوع داده‌‌ها (نژاد، مذهب و …) صورت میگیرد؛ رویه‌‌ای که به عنوان “تعیین خطوط قرمز”شناخته میشود.

 

  • نکته‌‌ی دوم: صرف نظر از اینکه اطلاعات حساس مورد استفاده قرار گرفته باشد یا خیر، عواقب استفاده از بیگ‌‌دیتا در بخش خصوصی نیز میتواند اساسی و مهم باشد.وقتی بیگ دیتا برای توسعه‌‌ی پروفایل‌‌های ریسک به کار میرود تا افراد واجدشرایط برای دریافت وام تعیین شوند یا وقتی بیمه‌‌های سلامت تصمیم میگیرند که چه افرادی را و تحت چه شرایطی بیمه کنند، عواقب استفاده از بیگ دیتا مهم خواهد بود.عواملی که هنگام وضع قانون در مورد بیگ دیتا باید مدنظر قرار گیرند عبارتند از: تأثیر استفاده از بیگ دیتا بر افراد، انواع داده و تحلیل داده‌‌هایی که مورد استفاده قرار گرفته، و خطر بروز اشتباه در تطبیق پروفایل های عمومی با افراد حقیقی.همچنین میتوان بین سازمانی که از بیگ دیتا استفاده میکند و هدف خاصی که بیگ دیتا برای آن مورد استفاده قرار میگیرد تمایز قائل شد.

ادامه دارد…

دیدگاه خود را ثبت کنید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *