|
چکيده
آموزش الكترونيكي و به بيان ديگر يادگيري الكترونيكي، امروزه از جديدترين، مؤثرترين و مطمئنترين روشها در توسعه آموزشهاي فردي و سازماني است. به دليل نوظهور بودن اين شيوه آموزشي بسياري از سازمانها در بکارگيري اين شيوه آموزش، ترديد دارند و شايد بتوان گفت اين ترديد به جا و پذيرفته است.
در اين مقاله سعي داريم با ماهيت کاربردي به فرصتها و چالشهاي پيش روي آموزش الكترونيكي براي آموزش كاركنان بپردازيم و با پاسخگويي به اين مساله که آيا به كمك آموزش الكترونيكي و روشهاي مبتني بر يادگيري الكترونيكي ميتوان در جهت توسعه آموزش كاركنان قدم موثري برداشت، ميخواهيم به شبهات و ابهامات مديران و مسئولان آموزشي پاسخ موثري دهيم و آنان را در پيمودن مسير آموزش کارکنان ياري نماييم.
کليد واژه
آموزش الكترونيكي ،آموزش کارکنان ، سازمان ، فرصت، چالش
مقدمه
در قرن بيست و يکم مهمترين مولفه سازمانيکه در سازگاري، بقا و توسعه سازمانها و بنگاههاي اقتصادي با توجه به تغييرات اقتصاد جهاني ميتواند موثر واقع شود، سرمايه دانشي يا منابع انساني سازمانهاست. پيام روشن و صريحي که اين تغيير و تحولات براي سازمانها و حتي ملتها به همراه دارد، پيام توليد، انتقال، کاربرد و ذخيره دانش و مهارت از طريق رويکردها و مکانيزمهاي اثربخش و کارامد همچون آموزش و توسعه، سازمان يادگيرنده، مديريت دانش و... است. براساس تحقيقات و مطالعات صورت گرفته توسط مايکل پورتر ، نيروي انساني برخوردار از مهارت و دانش درسطح بالا، مهمترين عامل تاثيرگذار در برتري رقابتي و تحقق اهداف سازماني است.(1)
در اين ميان، آموزش الکترونيکي بهعنوان يکي از روشهاي جديد آموزشي و با ارائه راهکارهاي قابل اجرا براي بسياري از مسائل و چالشهاي پيش روي آموزش سنتي و متناسب با اين عصر، نقش ارزندهاي در بهبود کيفيت و توسعه سازماني ايفا ميكند. نتايج مطالعهاي که توسط انجمن آموزش و توسعه آمريكا (ASTD) روي 501 شرکت آمريکايي انجام شد، نشان داد رابطه تنگاتنگي بين موفقيت شرکت و سرمايهگذاريروي آموزش الکترونيکي وجود دارد. (2)
اكنون سازمانها سودمندي خود را در ارائه محصول بهتر و يا ارائه خدمات مطلوب به مشتريان جستجو ميكنند و از اين رو به دنبال ارائه آموزشهاي روزآمد و كارامد هستند. در برخي موارد، براي سازمانها تهيه امكانات لازم جهت اجراي حضوري برنامههاي آموزشي بسيار مشكل و پر هزينه است.
از مهمترين دغدغههايي که مديران و مسئولان آموزشي در بکارگيري اين شيوه آموزشي دارند ميتوان به موارد زير اشاره كرد:
- آيا آموزش الكترونيكي پاسخگوي اهداف آموزشي سازمان است؟
- برتري اين نوع آموزش نسبت به ديگر روشها چيست؟
- ويژگيهاي مهم در يك سيستم آموزش الكترونيكي كداماند؟
- ملزومات و ابزارهاي برگزاري دورههاي آموزش الکترونيکي در سازمانها چيست؟
- چه استانداردهايي را بايد در بکارگيري اين شيوه در نظر گرفت؟
بنابراين, تلاش ميشود با كمك اين مقاله و با پاسخگويي به اين سوال که آيا به كمك آموزش الكترونيكي و روشهاي مبتني بر يادگيري الكترونيكي ميتوان در جهت توسعه آموزش كاركنان دولت قدم موثري برداشت، به شبهات و ابهامات مديران و مسئولان آموزشي پاسخ موثري دهيم و آنان را در پيمودن مسير آموزش کارکنان ياري نماييم.
1- بررسي فرصتها و چالشهاي بکارگيري از روش آموزش الكترونيكي در سازمانها
ابتدا لازم است قبل از بررسي فرصتها و چالشهاي موجود در بکارگيري آموزش الکترونيکي در سازمانها، تعريفي جامع از آموزش الكترونيكي کارکنان داشته باشيم و پس از آن، ويژگيهاي مهم اين روش آموزشي را مطرح نماييم.
در ابتدا آموزش کارکنان و آموزش الكترونيكي را جداگانه تعريف مينماييم و سپس تعريفي جامعي ارائه ميدهيم.
آموزش کارکنان
آموزش کارکنان عبارت از کليه مساعي وکوششهايي است که بهمنظور تغيير ساختارهاي شناختي، نگرشي و مهارتي کارکنان يک سازمان صورت ميگيرد، بهگونهاي که سطح دانش، آگاهي و مهارتهاي فني و حرفهاي آنان را ارتقا داده و رفتار مطلوبي در آنان ايجاد نمايد تا آماده انجام وظايف و مسئوليتهاي شغلي خود شوند. (3).
آموزش الكترونيكي
آموزش الكترونيكي به آن نوع آموزشي گفته ميشود که در محيط شبکه به وقوع ميپيوندد و در آن مجموعهاي از فناوريهاي چند رسانهاي، فرارسانهاي و ارتباطات از راه دور به خدمت گرفته ميشود(4).
با تلفيقي از تعاريف فوق ميتوان گفت آموزش الكترونيكي کارکنان عبارت است از ارائه مطالب و محتواي آموزشي و تجربيات اساتيد مجرب هر رشته از طريق فناوريهاي الکترونيکي، به طوري كه كاركنان بتوانند در هر نقطهاي که هستند از اين آموزشها بهرهمند و به مهارتهاي فني و حرفهاي روز مجهز شوند.
مزيتهاي بکارگيري آموزش الكترونيكي در سازمانها
بهرهگيري از آموزش الكترونيكي در سازمانها شامل مزيتهاي زير است:
- آموزش كاركنان در هر مکان و هر زمان دلخواه
- قابليت تغيير اهداف و محتوا با كمترين هزينه
- تطابق محتواي دورهها با دانش و مهارتهاي كاركنان
- كاهش هزينههاي آموزش
- امکان ارزيابي در هر زمان دلخواه
- تسريع توسعه آموزش كاركنان
- توسعه فضاي آموزش از يك مكان معين به جغرافياي يك كشور
بکارگيري اين شيوه آموزشي براي کارکنان نيز داراي فرصتهايي به شرح زير است:
- دسترسي آسان به منابع و اطلاعات مورد نياز
- تسهيل كارگروهي در يادگيري و سهيم شدن در ايدههاي يكديگر
- تسهيل فرايند آموزش براي كاركنان
- صرفهجويي در زمان و مکان آموزش
2- چالشهاي پيش روي مسئولان آموزشي سازمانها در بکارگيري آموزش الكترونيكي
براساس تجارب و تعاملات صورت گرفته براي بسياري از مديران و مسئولان آموزشي در گزينش اين شيوه آموزشي در سازمانهاي تحت مديريت خود, چالشهايي وجود دارد که از جمله آنها ميتوان به موارد زير اشاره نمود( 5):
- احتمال عدم پذيرش آموزش الكترونيكي از طرف کارکنان
به دليل نو ظهور بودن روش آموزش الكترونيكي و حاکم بودن نظام آموزشي سنتي درکشور، بسياري از کارکنان در مقابل اين شيوه آموزشي محافظهكاري از خود نشان داده و ترجيح ميدهند از روشهاي رايج استفاده نمايند.
- ترديد مديران آموزشي به اين روش آموزش
شايد بتوان يكي از مهمترين چالشهاي بكارگيري آموزش الكترونيكي در سازمانها را ترديد مديران و شک از موثر نبودن اين شيوه آموزشي دانست. - زيرساختهاي سختافزاري و نرمافزاري موجود در سازمانها
لازمه پيادهسازي نظام آموزش الكترونيكي در سازمانها وجود زيرساختهاي نرمافزاري، سختافزاري و ارتباطي است. نامناسب بودن زيرساختها باعث كندي در انتخاب اين شيوهآموزشي است.
- عدم مهارتهاي لازم برخي ازکارکنان براي بکارگيري از روش آموزش الكترونيكي
يکي از مهمترين مولفهها در بکارگيري اين روش آشنايي کارکنان با مهارتهاي اوليه فناوري اطلاعات و حداقل آشنايي براي کاربري رايانه است. بنابراين, درصورت عدم برخورداري از اين نوع مهارتها، کارکنان نميتوانند از اين شيوه استفاده كنند.
- عدم توانايي در ارائه خدمات پشتيباني توسط ارائهدهندگان خدمات آموزشي
بسياري از موسسات از توانايي و تجربه کافي براي ارائه خدمات پشتيباني به سازمانها برخوردار نيستند و سازمانها نيز خود به دلايل مختلف تصميم ايجاد تيم پشتيباني را در سازمانها ندارند.
3- موردكاوي گروه شركتهاي همكاران سيستم در بكارگيري آموزش الكترونيكي در آموزش كاركنان
گروه شركتهاي همكاران سيستم بهعنوان بزرگترين شركت نرمافزاري كشور و با 46 شركت زيرمجموعه در ارائه راهكارهاي نرمافزاري كسب وكار تجاري فعاليت مينمايد. اين شركت با توجه به پرسنل زياد و همچنين پراكندگي جغرافيايي آن و همچنين لزوم ارائه آموزشهاي به روز و مستمر در سال 1387 اقدام به پايهگذاري واحد آموزش الكترونيكي در موسسه آموزش همكاران سيستم نمود.
اين واحد جهت طراحي، پيادهسازي و بهرهبرداري از اين نظام چهار گام اساسي را پيمود: - شناخت تواناييهاي آموزشي موسسه
- امکانسنجي و تعيين اولويت توليد محتواهاي الكترونيكي
- تدوين طرحراهبردي
پيادهسازي واحد آموزش الكترونيكي
از زمان ايجاد اين واحد، 28 شركت تحت آموزشهاي الكترونيكي قرار گرفتند. پس از برگزاري 13دوره آموزش الكترونيكي اين واحد به نتايج زير دست يافتهاست:
- تعداد دورههاي برگزار شده: 13 دوره
- تعداد نفرات: 195نفر
- تعداد نفر/ساعت: 3620
- ميزان قبولي: 67 درصد
- ميزان رضايتبخشي: 73 درصد
- صرفهجويي مالي: 80 درصد
از مهمترين مزاياي بكارگيري اين روش نيز ميتوان به موارد فوق اشاره نمود:
كاهش هزينه حضور در دوره به ميزان 87 درصد براي كارشناسان، 50 درصد براي مشتريان و كاربران آزاد
دسترسي كاربران به دوره در زمان و مكان دلخواه
انعطافپذيري دسترسي به دوره
استاندارد بودن آموزش براي تمامي كاربران
عدم نياز به تامين تجهيزات نرمافزاري و سخت افزاري
4- ارائه راهكارهايي بهينه جهت استفاده از آموزش الكترونيكي براي كاركنان
براساس آنچه تاکنون بررسي شد لازم است بكارگيري آموزش الكترونيكي بر اساس عوامل زير صورت پذيرد:
- تعيين اولويتها و تعريف دورنما
طراحي، تهيه، تدوين و توليد محتواي الكترونيكي بايد بر اساس اولويتبندي مديريت هر سازمان و بر اساس امکانات موجود صورت بگيرد. قبل از اجراي آموزش به روش جديد، سازمانها بايد مطالعات جامع تحليلي و تطبيقي را در زمينه اجراي اين روش انجام دهند و از نتايج حاصل اين مطالعات در اجراي آن استفاده كنند. همچنين از نتايج حاصل از انجام مطالعات تحليلي و تطبيقي جهت توجيه مديران ارشد و جلب موافقت آنان در اجراي آن روش استفاده شود.
مديران ارشد سازمانها بايد چشمانداز و راهبردهاي کارامدي را تدوين و بر اساس راهبردهاي آموزش و توسعه منابع انساني در جهت اجراي آموزش الكترونيكي اقدام كنند.
• سرمايهگذاري و مشاركت بخشهاي خصوصي در ارائه خدمات آموزش و يادگيري الکترونيکي به سازمانها
• تجهيز نيروي انساني و تربيت متخصصان مناسب براي راهاندازي و پشتيباني سيستمهاي آموزشي در سازمانها
• توسعه مهارتهاي فناوري اطلاعات و ارتباطات در تمام سطوح جامعه براي عموم مردم و به خصوص كاركنان
سازمانها بايد براي طراحي سيستم مديريت آموزش و يادگيري متناسب با نوع سازمان، به تشكيل تيم تخصصي مجرب با تخصصهاي مختلف اقدام كنند تا فرايند آموزش را تحليل كنند و سپس نرمافزار اين سيستم را سفارش دهند.
شايد بتوان مهمترين اولويت بکارگيري اين شيوه را به اين امر اختصاص داد. چنانچه اطلاعرساني دقيق و درستي صورت پذيرد، بسياري از ترديدهايي که اكنون در اذهان مسئولان وکارکنان آموزشي وجود دارد، رفع خواهد شد و آنان با آگاهي بيشتري در بکارگيري از اين روش مصمم ميشوند.
از جمله راههاي بسترسازي فرهنگي ميتوان به اين موارد اشاره نمود:
برگزاري کارگاههاي آموزش الکترونيکي جهت آشنايي کارکنان
برگزاري سمينار با عنوان آموزش الکترونيکي در سازمان
ارائه جزوات وکاتالوگها در خصوص آموزش الكترونيكي
- تجهيز مراکز و ادارات آموزشي به زير ساختهاي سخت افزاري و نرم افزاري
مراکز و ادارات آموزشي که ميخواهند از اين روش بهره ببرند، ميتوانند با به روز کردن تجهيزات خود گام موثري بردارند.
- انتخاب آموزش الكترونيكي متناسب با ويژگيهاي دورههاي آموزشي
انتخاب شيوه آموزشي بستگي به نوع دوره ( تئوري، عملي)، مخاطب ( تعداد مخاطبان) و مكان( پراكندگي جغرافيايي) زمان(محدود بودن زمان) دارد. هر سازماني باتوجه به بررسي اين شاخصها اقدام به بكارگيري اين شيوه مينمايد.
- توجيه اقتصادي انتخاب آموزش الكترونيكي
يكي از مهمترين مولفههاي بكارگيري اين شيوه، توجيه اقتصادي آن است. سرمايهگذاري اوليه در اين بخش براي توليد محتواي الكترونيكي، خريداري سيستم مديريت يادگيري و ارائه خدمات نسبتاً بالاست. بنابراين سازماني كه قصد انجام اين امر را دارد، لازم است طرح توجيهي منطقي داشته باشد.
- مقررات و ضوابط آموزش الکترونيکي
وجود مقررات و ضوابط آموزش الكترونيكي در سازمانها يكي از ملزومات اساسي است. وجود اين نوع ضوابط باعث عدم اعمال سليقه درطراحي، اجرا و ارزشيابي و همچنين باعث كيفيت برگزاري اين نوع دورهها ميشود.
- ايجاد فرصتهاي انگيزشي و تشويقي براي کارکنان
يكي از عواملي كه باعث ايجاد فرهنگسازي در سازمان و ترغيب كاركنان به استفاده از اين رويكرد ميشود، ايجاد فرصتهاي انگيزشي و تشويقي نظير افزايش حقوق، ارتقاي پايه شغلي و ... است.
5- نتيجهگيري
به گمان نويسنده با بررسي مزايا و چالشهاي پيش روي بکارگيري از اين روش در سازمانها ميتوان ادعا كرد بهرهمندي از اين شيوه آموزشي بهعنوان يکي از روشهاي آموزشي، ميتواند بسياري از مشكلات و نارساييهاي ديگر روشها از قبيل هزينههاي بالاي آموزش ضمن خدمت، مشکلات حضور در کلاس درس و عدمهمخواني محتواي آموزشي با نيازهاي فردي کارکنان را به حداقل رساند.
بر اساس نتايج تحقيقاتي که از مقايسه انواع مختلف رسانهها به دست آمده است، رسانهها به صرف رسانه بودنشان (بهعنوان وسايلي که محتواي آموزشي از طريق آنها از منبع يا فرستنده آن به گيرنده منتقل ميشود) با هم فرقي نميکند. شايد به جرات بتوان گفت اين روش در مقايسه با ديگر روشها و به تناسب موضوع محتواي آموزشي ميتواند بهعنوان يکي از روشهاي موثر در زمينه آموزشهاي کارکنان مطرح باشد و بدين ترتيب محيط كار به يك محيط پويا تبديل خواهد شد و كاركنان با جديت بيشتري سعي در بهبود عملكرد خود خواهند داشت.
منابع
1- اندرسون، تري، 1950 ،يادگيري الكترونيكي در تئوري و عمل، ترجمه عشرت زماني و سيدامين عظيمي، تهران: موسسه توسعه فناوري اطلاعات آموزشي مدارس هوشمند.1385.
2- ماير، ريچارد،1947، يادگيري الكترونيكي چند رسانهاي، ترجمه مهسا موسوي، تهران: موسسه عالي آموزش و پژوهش مديريت و برنامه ريزي،1386.
3- گريسون، دي.آر. و تري آندسون، يادگيري الکترونيکي درقرن بيست ويکم: مباني نظري و عملي، ترجمه اسماعيل زارعي و سعيد صفايي، تهران: موسسه انتشاراتي علوم و فنون، 1384.
4- جاويدان نژاد، هومن، آموزش الکترونيکي نياز سازمانهاي سده 21، دانشگاه سيستان و بلوچستان،1383.
5- فردانش، هاشم، مباني نظري تکنولوژي آموزشي، تهران: سمت،1380.
6- http:// www.comproj.com/Minton
7- http:/www.forbes.com
8- http://www.elearnmag.org
9- http://www.techdis.ac.uk
10- http://www.jisc.ac.uk
براي دريافت فايل pdf اينجا را كليك كنيد.
|