حمایت قانونی از پایگاه‌های داده(DataBase)

۲۰
خرداد
۱۳۹۲

تعریف

 پایگاه داده عبارت از مجموعه عظیمی از اطلاعات ذخیره شده در رایانه است که قابل پردازش بوده و در هنگام ضرورت می‌توان با استفاده از آن، بایت‌های خاصی از اطلاعات را بازتولید نمود.

 گاهی اوقات پایگاه‌داده صرفا به عنوان مجموعه‌ای از اطلاعات مرتبط تعریف گردیده است. برای مثال نام‌ها، شماره‌های تلفن و نشانی افرادی را که می‌شناسید در نظر بگیرید. ممکن است این داده‌ها را در یک دفترچه فهرست‌دار ثبت شده باشد یا ممکن است با استفاده از رایانه شخصی و نرم افزاری مانند مایکرو سافت اکسس یا اکسل بر روی حافظه جانبی ذخیره گردیده باشد. در هر دو صورت یک پایگاه داده خلق شده است ولی باید در نظر داشت که این تعریف نسبت به پایگاه‌های داده، تعریف عام را شامل می‌شود. طبق این تعریف پایگاه داده می‌تواند هر کمیتی را دارا باشد و به هر مقداری پیچیده باشد، پایگاه داده می‌تواند به صورت دستی ایجاد و مدیریت یا می‌تواند به صورت رایانه‌ای خلق و اداره گردد. برای مثال کاربرگ کتابخانه‌ها، پایگاه داده‌ای هستند که می‌توانند به صورت دستی یا رایانه‌ای ایجاد و نگهداری شوند، ولی در این نوشته پایگاه داده به معنای الکترونیکی آن مدنظر است.

از منظر اهل فن پایگاه داده مجموعه‌ای از اطلاعات است که به وسیله سامانه مدیریت پایگاه داده اداره می‌شود. گاهی اوقات به جای اصطلاح پایگاه داده، عبارت «بانک اطلاعات» به کار رفته که هر دو به یک معناست، با این تفاوت که بانک اطلاعات یک عبارت قدیمی است که مبتکران پایگاههای داده اولیه آن را به کار می‌بردند. در واقع هنوز هم در برخی زبان‌ها از جمله زبان پرتغالی از عبارت اخیر استفاده می‌شود.

باید در نظر داشته باشیم که یک چینش تصادفی از داده‌ها نمی‌تواند یک پایگاه داده به معنای خاص تلقی گردد. پایگاه داده برای هدف خاصی ساخته و جمع آوری شده، کاربران مشخصی را مخاطب قرار می‌دهد و کاربردهای پیش بینی شده‌ای دارد که مورد نظر طراحان می‌باشد.

حمایت از پایگاههای داده در حقوق داخلی

 در قوانین ایران هیچ مقررات خاصی در حمایت از پایگاه داده یافت نمی‌شود و در این میان آنچه که ابتدائا به ذهن متبادر می‌شود، توسل به مقررات مربوط به نظام حق مولف (کپی رایت) می‌باشد. قانون حمایت حقوق مؤلفان و مصنفان و هنرمندان در ماده ۲ انواع آثار مورد حمایت را نام برده و در ‌‌نهایت اعلام می‌داردکه هرگونه اثر مبتکرانه دیگر که از ترکیب چند اثر از آثار نامبرده در این فصل پدید آمده باشد، مورد حمایت قرار خواهد گرفت. بنابراین چنانچه پایگاه داده مورد نظر حاوی مجموعه‌ای از آثار مستقل از پیش موجود باشد و عنصر ابتکار نیز آنگونه که قانون بیان داشته در اثر مشاهده گردد، می‌توان آن اثر را از آثار مورد حمایت قانون دانست. اما کماکان مسئله حمایت از پایگاههای داده غیر اصیل حاوی اطلاعات که احیاناً سرمایه گذاری‌های کمی یا کیفی قابل توجهی نیز در راستای تهیه آن صورت پذیرفته است، با خلأ قانونی مواجه می‌گردد و برای حمایت از این گونه آثار بایستی راه حل‌های دیگر جستجو کرد.

 پیش نویس لایحه حمایت از سازندگان پایگاه داده

 با توجه به ابهامات قانونی مربوط به حمایت از پایگاه داده، شورای عالی انفورماتیک کشور، پیش نویس لایحه‌ای را برای حمایت از پایگاه داده تهیه نموده و اگرچه تا کنون تمامی مواد آن تدوین نگردیده است، در سال ۱۳۸۰ قسمتهای تکمیل شده به منظور بحث و بررسی تحت عنوان ویرایش اول در در سایت شورا منتشر شده است ولی از آن زمان تاکنون اقدام خاصی در مورد این پیش نویس انجام نشده است.

 در گزارش توجیهی مربوط به این پیش نویس، ضرورت صرف منابع اقتصادی هنگفت برای تولید پایگاه‌های داده و از سوی دیگر سهولت نسخه برداری، اهمیت اقتصادی و اجتماعی، فرهنگی پایگاه‌های داده و فقدان یک راهکار حقوقی مناسب برای حمایت از حقوق سازندگان پایگاههای داده از دلائل تدوین چنین لایحه‌ای عنوان گردیده است.

مطابق ماده ۱ این پیش نویس، پایگاههای داده‌ای که در ساخت آن‌ها از روشهای ابداعی تجمع و آرایش و یا سرمایه گذاری صرف اقتصادی استفاده شده باشد، حمایت به عمل می‌آید. همانند اغلب اسناد حقوقی مرتبط در این زمینه، حمایت‌های قانونی شامل برنامه و نرم افزار‌های رایانه‌ای که برای ساخت یا عملیات پایگاه داده مورد استفاده قرار گرفته نخواهد شد. از منظر پیش نویس، پایگاه داده مجموعه‌ای از مطالب مستقل، داده یا اطلاعاتی است که به طور منظم یا روشمند ترتیب یافته که در این قانون به آن اثر نیز اطلاق می‌شود و توسط ابزارهای الکترونیکی یا هر واسط دیگر قابل دستیابی است.

 مطابق این پیش نویس، پایگاههای داده ناشی از سرمایه گذاری کمی یا کیفی در امر تحصیل، تطبیق و ارائه محتویات در برابر استخراج و کاراسازی مجدد همه یا بخشهای اساسی کمی یا کیفی محتویات پایگاه داده مورد حمایت قرار خواهند گرفت. سازنده پایگاه داده می‌تواند هم شخص (یا اشخاص) حقیقی باشد و هم شخص حقوقی، که از حقوق انحصاری تکثیر، ترجمه، تغییر، توزیع، ارتباط، نمایش و اجرای عمومی پایگاه داده برخوردار خواهد بود.

 مدت حمایت از پایگاههای داده موضوع لایحه در صورتی که تحت عنوان حق مولف مورد حمایت قرار گیرند، ۵۰ سال از تاریخ فوت مولف و در غیر این صورت ۱۵ سال از تاریخ ساخت پایگاه داده خواهد بود.

 بهره برداریهای منصفانه شامل اعمالی که کاربر برای استفاده از پایگاه داده ناگزیر از انجام آن است، استخراج و یا کاراسازی مجدد بخشهای غیر اساسی محتویات پایگاه داده به مقاصد علمی، فنی، آموزشی و تربیتی در حدود متعارف و تکثیر به نحو غیر الکترونیکی به منظور استفاده شخصی می‌گردد.

 نام و عنوان و نشان ویژه اسامی ملکی در اینترنت (دامنه نام domain name) که معرف اثر است از حمایت لایحه برخوردار خواهد بود و هیچ کس نمی‌تواند آن را برای اثر دیگری از‌‌ همان نوع یا مانند آن به ترتیبی که القاء شبهه کند به کار برد.

 سازندگان پایگاههای داده می‌توانند نام و عنوان و نشان ویژه و اسامی ملکی (دامنه نام) اثر خود را در مراکزی که سازمان مدیریت و برنامه ریزی آگهی می‌نماید، به ثبت برسانند.

تاليف:‌ دفتر حقوقي شركت همكاران سيستم

منابع


 دهقانی، محسن – حمایت قانونی از پایگاه داده- پایان نامه کار‌شناسی ارشد دانشگاه تهران

نوری، محمدعلی و نخجوانی، رضا – حقوق حمایت داده ها- انتشارات کتابخانه گنج دانش ۱۳۸۳

متن پیش نویس لایحه حمایت از پایگاه داده. در سایت شورایعالی انفورماتیک www. shci. ir.

در مورد این مطلب نظری دارید؟ لطفا آن را مطرح نمایید.

ایمیل شما فقط به منظور تماس با شما ذخیره خواهد شد و در سایت نمایش داده نمی شود.
لطفا //:http را در ابتدای آدرس وب سایت خود قرار دهید. (این فیلد اختیاری است)
4 + 1 =
برای اینکه ثابت کنید شما انسان هستید به سؤال بالا پاسخ دهید.